Urzędy żądają zaległych podatków od nieruchomości: 14 dni na zapłatę za kilka lat wstecz

W ostatnich tygodniach urzędy gmin w Polsce masowo wysyłają decyzje podatkowe, domagając się od właścicieli nieruchomości zapłaty zaległego podatku od nieruchomości za kilka lat wstecz. Termin na uregulowanie należności to zaledwie 14 dni, co stawia podatników w trudnej sytuacji finansowej i budzi kontrowersje. Sprawą zajął się Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując na potencjalne naruszenia zasad postępowania administracyjnego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, podatek od nieruchomości powinien być ustalany i pobierany w regularnych ratach w ciągu roku podatkowego. Jednak w wielu gminach, szczególnie w okresie pandemii, narosły zaległości w wydawaniu decyzji wymiarowych. W efekcie urzędy nadrabiają teraz opóźnienia, żądając od podatników zapłaty za kilka lat wstecz – czasem nawet za okres 5 lat. Taki proceder budzi wątpliwości, ponieważ organy podatkowe mają obowiązek działać zgodnie z zasadą szybkości postępowania oraz budowania zaufania obywateli do administracji. Tymczasem krótkie, 14-dniowe terminy na zapłatę dużych kwot – często kilkuletnich zaległości – są dla wielu osób niemożliwe do zrealizowania.

Problem dotyczy każdego, kto posiada nieruchomość – zarówno osoby fizyczne, jak i przedsiębiorców. Dla wielu rodzin nagłe wezwanie do zapłaty kilku tysięcy złotych w ciągu dwóch tygodni oznacza konieczność sięgnięcia po oszczędności lub zaciągnięcia kredytu. Co więcej, w przypadku zaległości za kilka lat urzędy nie oferują możliwości rozłożenia płatności na raty, mimo że prawo nie uzależnia takiej opcji od okresu, którego dotyczy podatek. To szczególnie dotkliwe w mniejszych miejscowościach, gdzie właściciele nieruchomości często nie dysponują dużymi rezerwami finansowymi. Na przykład w powiecie suskim, obejmującym Suchą Beskidzką, Maków Podhalański czy Zawoję, właściciele domów i działek turystycznych mogą być zmuszeni do szybkiej zapłaty, co może wpłynąć na ich plany inwestycyjne w regionie przyciągającym turystów.

Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO), który 25 kwietnia 2025 roku skierował pismo do Dyrektorki Departamentu Podatków i Opłat w Ministerstwie Finansów. RPO pyta, czy w obecnej sytuacji – gdzie urzędy wymierzają podatek za kilka lat wstecz i dają jedynie 14 dni na zapłatę bez możliwości rozłożenia na raty – takie rozwiązanie jest racjonalne i wspiera podatników. Zdaniem RPO, takie działania mogą naruszać zasadę zaufania do organów publicznych i stawiać obywateli w nieproporcjonalnie trudnej sytuacji. Podatnicy często nie są w stanie przewidzieć takich żądań, a brak elastyczności w spłacie może prowadzić do dodatkowych problemów finansowych.

Eksperci radzą, by podatnicy, którzy otrzymali decyzję o zaległym podatku, dokładnie przeanalizowali jej treść. W niektórych przypadkach decyzje mogą być wydane po terminie przedawnienia – zgodnie z Ordynacją podatkową, podatek od nieruchomości przedawnia się po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin płatności, chyba że urząd zawiesił bieg przedawnienia (np. przez wszczęcie postępowania karnego). Warto także złożyć wniosek o rozłożenie należności na raty, mimo że urzędy nie zawsze są skłonne go uwzględnić. W razie wątpliwości co do zasadności decyzji, podatnik może odwołać się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a następnie skierować sprawę do sądu administracyjnego.

Masowe żądania zaległych podatków to kolejny dowód na trudności w funkcjonowaniu administracji podatkowej w Polsce. Wzrost liczby sporów między podatnikami a organami podatkowymi, szczególnie w sprawach dotyczących nieruchomości, jest zauważalny od kilku lat. Pandemia dodatkowo skomplikowała sytuację, zakłócając rytm wydawania decyzji wymiarowych. Jednak eksperci podkreślają, że urzędy nie powinny przerzucać konsekwencji swoich opóźnień na obywateli, zwłaszcza w tak krótkim czasie na reakcję. Sytuacja wymaga pilnej interwencji systemowej, by zapewnić większą przejrzystość i sprawiedliwość w procesie podatkowym.