Szymon Gonet – „Suski Kolberg”, wybitny ludoznawca i pedagog

W Sali Rycerskiej suskiego zamku odbyło się spotkanie poświęcone postaci Szymona Goneta w ramach projektu „Bene Merentes z Suchej Beskidzkiej”. Wydarzenie zgromadziło miłośników historii i lokalnego dziedzictwa, a wyjątkową oprawę zapewnił występ Zespołu Regionalnego „Ziemia Suska”, który zaprezentował tradycyjne pieśni i elementy folkloru, nawiązujące do obrzędów i zwyczajów opisywanych przez „Suskiego Kolberga”. Wieczór stał się nie tylko lekcją historii, ale także żywym spotkaniem z kulturą regionu.

Szymon Gonet to jedna z najważniejszych postaci w dziejach oświaty i badań etnograficznych związanych z Suchą Beskidzką. Nazywany bywa „Suskim Kolbergiem” – określenie to trafnie oddaje skalę jego zaangażowania w dokumentowanie lokalnej kultury ludowej oraz dorobek naukowy, który do dziś stanowi cenne źródło wiedzy o dawnych zwyczajach regionu.

Droga zawodowa i działalność pedagogiczna

Szymon Gonet urodził się w 1868 roku w Krakowie. Swoją karierę zawodową związał przede wszystkim z oświatą oraz etnografią (ludoznawstwem). Po ukończeniu edukacji podjął pracę jako nauczyciel – prawdopodobnie już w 1885 roku – pracując w małopolskich miejscowościach, takich jak Inwałd, Spytkowice i Sułkowice.

Kluczowym okresem w jego życiu zawodowym był pobyt w Suchej (dzisiejszej Suchej Beskidzkiej). W listopadzie 1899 roku objął stanowisko tymczasowego kierownika szkoły, a od 1 września 1900 roku został mianowany jej stałym kierownikiem. W czasie blisko dziewięcioletniej pracy w Suchej (1899–1909) dał się poznać jako gorliwy, pilny i sumienny pedagog.

Angażował się również w działalność społeczną i oświatową. Pełnił funkcję kierownika czytelni ludowej w Suchej, a szczególnie aktywnie działał na rzecz zakupu placów pod nowe budynki szkolne w ówczesnych przysiółkach: Zasypnicy i Błądzonki.

Jego zaangażowanie zostało docenione przez władze oświatowe. W 1900 roku otrzymał Dyplom Zasługi od krakowskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej za długoletnią i gorliwą pracę na polu oświaty ludu w Suchej.

Kolejnym etapem jego kariery był awans na c. k. inspektora szkolnego okręgowego. Nominacja ta została datowana na 31 stycznia 1909 roku, a 11 lutego 1909 roku Gonet opuścił szkołę w Suchej. Początkowo pełnił funkcję inspektora w powiecie przeworskim, następnie – w latach 1913–1928 – pracował na analogicznym stanowisku w Krośnie.

„Suski Kolberg” – dorobek ludoznawczy

Obok pracy pedagogicznej Szymon Gonet pozostawił po sobie niezwykle cenny dorobek jako folklorysta i ludoznawca. Uznawany jest za jednego z wybitnych badaczy polskiego folkloru początku XX wieku.

Od 1896 roku był gorliwym współpracownikiem prestiżowego czasopisma naukowego „Lud” – organu Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie. Na jego łamach publikował materiały będące efektem badań terenowych prowadzonych m.in. w Suchej i okolicach.

Zakres jego zainteresowań obejmował m.in.:

• gwarę i język ludowy,

• wierzenia,

  Reklama

• podania i anegdoty,

• zagadki i parodie ludowe.

Szczególną wartość ma jego praca pt. „Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia”, opublikowana w latach 1903–1904 na łamach „Ludu”. W opracowaniu tym szczegółowo opisał elementy obrzędowości dorocznej mieszkańców Suchej i okolic, w tym:

• chodzenie z Dorotą,

• chodzenie z Herodami,

• chodzenie Pastuszków,

• chodzenie z Rajem.

Dzieło to stanowi dziś unikatowy i fundamentalny materiał źródłowy dotyczący widowisk obrzędowych na tym terenie.

Ze względu na liczne i udokumentowane publikacje, Szymon Gonet zaliczany jest do grona czołowych polskich folklorystów początku XX wieku. Jego prace zostały uwzględnione w monumentalnym opracowaniu dr. Franciszka Gawełka „Bibliografia ludoznawstwa polskiego”, wydanym w Krakowie w 1914 roku.

Szymon Gonet zmarł w Krośnie w 1939 roku.

Wybór publikacji Szymona Goneta dotyczących Suchej i Ziemi Suskiej

• „Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia” (Sucha, powiat Żywiec), „Lud”, 1903, t. 9 – [Chodzenie z Dorotą, Chodzenie z Herodami].

• „Widowiska w czasie świąt Bożego Narodzenia” (Sucha, powiat Żywiec), „Lud”, 1904, t. 10, z. 1 – [Chodzenie Pastuszków, Chodzenie z Rajem].

• „Przedrzeźnianie pacierza”, „Lud”, 1904, t. 10, z. 2.

• „List pisany z obczyzny przez dziewkę z Izdebnika ad Kalwarya do parobka, będącego w służbie w Suchej”, „Lud”, 1904, t. 10, z. 3.

• „Polowanie z nagonką”, „Lud”, 1908, t. 14.

  Reklama

• „Litania dla młodych panien”, „Lud”, 1908, t. 14.

• „Wierzenie o gradzie”, „Lud”, 1908, t. 14.

• „Wierzenia ludowe ze Suchej”, „Lud”, 1910, t. 16.

Bibliografia

• Gawełek F., „Bibliografia ludoznawstwa polskiego”, Kraków 1914.

• „Lud”, 1903, t. 9.

• „Lud”, 1904, t. 10, z. 2.

• „Lud”, 1904, t. 10, z. 3.

• „Lud”, 1908, t. 14.

• „Lud”, 1910, t. 16.

• Hampel J., „W okresie niewoli narodowej i dobie autonomicznej”, w: Sucha Beskidzka, red. J. Hampel, F. Kiryk, Sucha Beskidzka 1998.

• „Materyały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne”, 1900, t. 4.

  Reklama

• „Słownik folkloru polskiego”, red. J. Krzyżanowski, Warszawa 1965.

• „Szkolnictwo. Organ Nauczycieli Ludowych”, 1901, nr 9.

• Śleziak K., „Starostwo Powiatowe w Żywcu 1867–1914” (praca doktorska), Kraków 2016.