Stres i jego kontrola

Stres jest zjawiskiem naturalnym, które towarzyszy wszystkim ludziom podczas ich życia społecznego, rodzinnego, zawodowego. To reakcja organizmu na działania wielu bodźców fizycznych i psychicznych. Występuje nie tylko w warunkach ekstremalnych np. : wojna, powódź, pożar, huragan, wypadek, ale również w czasie różnych sytuacji życiowych takich jak egzamin, śmierć bliskiej osoby, urodzenie dziecka, choroba. Źródłem stresu mogą być także problemy związane z nadmierną ambicją, brakiem sukcesów w pracy, nauce, nieżyczliwością ludzką, zazdrością, poszukiwaniem aprobaty i uznania dla własnej osoby, nieumiejętnością obrony swoich praw, niemożnością efektywnego porozumienia się z ludźmi, brakiem akceptacji siebie samego, niepowodzeniem w załatwianiu spraw w urzędzie, utrata pracy, zbyt długie jej szukanie, bankructwo, brak środków na spłatę kredytu itp. Symptomami przeciążenia stresem są m.in.: poirytowanie, zbyt częsta i duża agresja, apatyczność, kłopoty z koncentracją uwagi, czy podejmowaniem decyzji, z zażywaniem zbyt wielu środków przeciwbólowych, piciem nadmiernej ilości kawy, alkoholu, czy paleniem dużej ilości papierosów.

Współcześnie bada się poziom stresu w różnych grupach zawodowych. Do najbardziej zagrożonych zalicza się zawody medyczne, pedagogiczne, dziennikarskie, wojskowe, artystyczne. Należy podkreślić, że nie musimy biernie poddawać się stresowi. Można go kontrolować, zwłaszcza, że do realizacji życiowych celów potrzebne jest napięcie, takie, aby wobec nich nie pozostawać obojętnym, ale również takie, by nie wyczerpać nadmiernie organizmu.

Przyjęto, iż niskiemu napięciu towarzyszy obojętność, bierność, brak motywacji do działania, uczucie beznadziejności, czy wręcz wegetacji. Średnie napięcie charakteryzuje dynamika działania, zainteresowanie, nastawienie na osiągnięcie zamierzonego celu, zapał do pracy, entuzjazm, twórcze myślenie, dążenie do samorealizacji, uczucie satysfakcji. Wysokiemu zaś napięciu odpowiada niepokój, lęk, zdenerwowanie prowadzące w rezultacie do podejmowania działań agresywnych, zmęczenie, niska zdolność do wysiłku intelektualnego, niechęć do wszelkiego typu zmian oraz poczucie bycia osobą niepotrzebną, niekochaną, słowem nieszczęśliwą. Niewątpliwie zatem stan średniego napięcia jest optymalny dla sprawnego funkcjonowania większości ludzi. Nie wszyscy jednak mogą poszczycić się takim stanem.

Kontrolowanie napięcia można rozpocząć według Hanny Hamer, psycholog, od ustalenia właściwego dla danej osoby poziomu stresu. Zadanie polega na tym, aby podkreślić przy każdym z pięciu punktów jedną możliwość „a” lub „b”, a następnie zliczyć punkty i określić odpowiedni dla siebie poziom stresu.

1a) Uważam za właściwe odpoczywać od nauki lub pracy jak najczęściej, nie przemęczać się, prowadzić życie towarzyskie.

b) Poświęcam większość czasu nauce lub pracy, a jeśli już marnuję czas na coś innego, to z poczucia winy.

2a) Bardzo uważam, żeby się nie spóźniać.

b) Nie warto się śpieszyć zawsze zdążę.

3a) Jestem dobrym słuchaczem.

b) Zdarza mi się komuś przerwać w pół zdania, żeby dokończyć go za niego.

4a) Staram się zawsze nauczyć czegoś nowego.

b) Nie mam cierpliwości do dokształcania się.

5a) Nienawidzę własnych błędów, ale nie toleruję krytyki.

b) Traktuję własne błędy i krytykę jako pożyteczną informację na przyszłość.

Wartość każdego stwierdzenia:

1a = 1, 1b = 2

2a = 2, 2b = 1

3a = 1, 3b = 2

4a = 1, 4b =2

5a = 2, 5b = 1 przy czym:

0 – 5 – to przedział skali oznaczający szkodliwe, bardzo niskie napięcie, pozostające w kategoriach apatii i braku napędu do działania.

6 – oznacza, że Twoje zachowania sprzyjają niskiemu napięciu i jest to zwykły dla Ciebie poziom stresu, z którym dobrze się czujesz, przy wyższym funkcjonujesz nieco gorzej.

7 – oznacza, iż najlepiej działasz w sytuacji średniego napięcia i takiego poziomu szukasz, przy niższym i wyższym nie czujesz się dobrze.

8 – oznacza, że Twoje zachowania sprzyjają wysokiemu napięciu i jest to zwykły dla Ciebie poziom stresu, który lubisz, przy niższym nudzisz się lub zasypiasz.

9 – 10 – to przedział skali oznaczający szkodliwe, bardzo wysokie napięcie odpowiadające lękowej i agresywnej dezorganizacji działania.

Skutecznym sposobem kontroli stresu może być zmiana stosunku do samego siebie i otoczenia. Właściwe działanie polega wówczas na próbie docenienia siebie, zamiast koncentrowania uwagi na swoich słabych stronach. Warto również robić przerwy w nauce, pracy, uważnie słuchać innych, często uśmiechać się do ludzi, szukać bardziej pogodnych osób.

Kontrola własnego stresu to zwrócenie uwagi na styl życia. Chodzi głównie o aktywność ruchową, promocję zdrowia, słowem o zachowanie równowagi fizycznej i psychicznej. Aktywność taka rozwija aspiracje nadające życiu człowieka dynamikę, która powoduje, że dąży on do osiągnięcia określonych celów np.: bycia osobą wszechstronnie rozwiniętą, zdrową, sprawna, ładnie wyglądającą, lubiana, szanowana, umiejącą organizować swój wolny czas, czerpiąc z tego radość życia i motywację do jeszcze skuteczniejszego działania. Nie należy jednak zmuszać się do nadmiernego wysiłku. Badania bowiem wykazały, iż przecenianie swoich możliwości pogłębia stres.

Dążyć należy do osiągnięcia stanu dobrego samopoczucia, ponieważ sprzyja ono zdrowiu i zwiększa odporność na stres. Trzeba więc dostarczać ciału jak najwięcej przyjemności, rozrywki, ale też uważać aby sobie i innym nie zaszkodzić. Nie należy zaniedbywać starych przyjaźni, lecz rozwijać je i zabiegać o nowe znajomości. Nie ma sensu bać się zależności uczuciowych, gdyż dużo gorzej jest być osobą samotną, dlatego, nie trzeba się wstydzić prosić innych o uwagę, czułość, wsparcie. Należy też wyjść naprzeciw cudzym oczekiwaniom np. ofiarować innym ludziom trochę swojego ciepła i czasu. Wtedy z pewnością poczujemy się lepszymi, mocniejszymi, wartościowszymi, bardziej zrównoważonymi.

Ważna jest profilaktyka zdrowotna, rekreacja i turystyka. Czasami do lepszego samopoczucia wystarczy nawet jeden dłuższy spacer, krótki jogging, aerobik przy muzyce, wykonanie określonego zestawu ćwiczeń gimnastycznych, zespołowa, gra w piłkę nożną, czy siatkową, jazda na rowerze, pływanie.

W celu szybkiego usunięcia objawów stresu możemy także wziąć gorącą kąpiel, poczytać ciekawą książkę, rozwiązać krzyżówkę, posłuchać muzyki, obejrzeć film, pożartować, pośmiać się,

głęboko pooddychać przez dwie, trzy minuty koncentrując na tym uwagę, nauczyć się jogi, medytacji. Nie bez znaczenia jest również bycie sobą, nieudawanie kogoś innego, otwarte wyrażenie tego co się czuje, przy jednoczesnym traktowaniu ludzi tak, jak sami pragnęlibyśmy być traktowani.

Reasumując powyższe rozważania nad zjawiskiem i kontrolą stresu musimy zawsze pamiętać o tym, że to My mamy rządzić stresem, a nie odwrotnie.

Kazimierz Surzyn