Rodzice dają ci pieniądze? Oto co zrobić, żeby fiskus nie dostał nic

Rodzice chcą dołożyć do mieszkania, dziadkowie przelewają na wkład własny, mama daje na pierwszy samochód. W każdej z tych sytuacji pojawia się to samo pytanie: czy trzeba od tego zapłacić podatek? Nie, pod warunkiem, że w terminie załatwisz dwie formalności. Ustawa o podatku od spadków i darowizn zwalnia pieniądze i majątek przekazywane w najbliższej rodzinie bez względu na wartość: 50 tysięcy, 100 tysięcy czy milion. Zwolnienie nie działa jednak samo z siebie. Trzeba zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego w ciągu sześciu miesięcy i, przy większych kwotach, mieć dowód, że pieniądze przeszły przez bank, SKOK albo pocztę, a nie z ręki do ręki. Kto o tym zapomni, płaci podatek taki jak osoba spoza najbliższej rodziny – przy 100 tysiącach od rodziców to prawie cztery tysiące złotych.

Zwolnienie bez limitu przysługuje tak zwanej grupie zerowej. Należą do niej:

• małżonek,
• dzieci, wnuki i prawnuki (ustawa nazywa ich zstępnymi),
• rodzice, dziadkowie i pradziadkowie (wstępni),
• rodzeństwo,
• pasierb, ojczym i macocha.

Jeśli darczyńca jest na tej liście, podatek wyniesie zero – po spełnieniu warunków opisanych dalej.

Teściowie, zięć i synowa nie są w grupie zerowej. Należą do pierwszej grupy podatkowej, która ma kwotę wolną 36 120 zł. Powyżej niej podatek jest naliczany według skali i żadne zgłoszenie w terminie tego nie zmieni, bo zwolnienie bez limitu tej relacji nie obejmuje. Jeśli teściowie przelewają 50 tysięcy „na wasze mieszkanie” na konto synowej, synowa zapłaci podatek od nadwyżki ponad 36 120 zł. Jeśli te same 50 tysięcy trafi na konto ich własnego syna, podatku nie będzie. Sposób, w jaki rodzina rozpisze przelew, ma więc realne znaczenie. Podobnie z partnerem lub partnerką bez ślubu: dla urzędu skarbowego to osoba obca, czyli trzecia grupa podatkowa z kwotą wolną zaledwie 5 733 zł.

Nie każda darowizna wymaga wizyty w urzędzie, nawet tej elektronicznej. Obowiązek zgłoszenia pojawia się dopiero wtedy, gdy łączna wartość tego, co dostałeś od tej samej osoby, przekroczy 36 120 zł. Dwadzieścia tysięcy od mamy na wakacje, dziesięć od taty na remont – jeśli to wszystko, formularza nie składasz i nie dokumentujesz niczego.

Ważne jest słowo „łączna”. Urząd nie patrzy na pojedynczy przelew, tylko sumuje darowizny od jednego darczyńcy z roku, w którym dostałeś ostatnią, i z pięciu lat poprzedzających. Każdy z rodziców liczy się osobno jako darczyńca. Wiele osób pyta, czy da się „rozbić” sto tysięcy na mniejsze kwoty i uniknąć zgłaszania. Nie da się: pięć przelewów po 20 tysięcy rozłożonych na trzy lata to dla urzędu jedna darowizna o wartości 100 tysięcy, bo wszystkie mieszczą się w pięcioletnim oknie. W momencie, w którym suma przekroczy 36 120 zł, trzeba zgłosić całość, także te wcześniejsze kwoty, które pojedynczo nie wymagały niczego.

Samo zgłoszenie niczego nie kosztuje, więc dzielenie na raty nie daje żadnej korzyści, a łatwo przez nie przeoczyć moment, w którym stało się obowiązkowe.

Zgłoszenia nie składasz też wtedy, gdy darowizna ma formę aktu notarialnego, na przykład przy mieszkaniu albo działce. Wtedy obowiązki przejmuje notariusz.

Gdy kwota od jednego darczyńcy przekracza 36 120 zł, zwolnienie dla najbliższej rodziny zależy od dwóch rzeczy. Obie muszą być spełnione.

• Warunek pierwszy: zgłoszenie na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Termin liczy się od dnia, w którym powstał obowiązek podatkowy – przy zwykłym przelewie od rodziców to dzień, w którym pieniądze wpłynęły na twoje konto. To właśnie ten termin przepada ludziom najczęściej, bo przelew na mieszkanie ginie w natłoku spraw związanych z zakupem.
• Warunek drugi: pieniądze muszą przejść przez rachunek bankowy, SKOK albo przekaz pocztowy. Przelew od rodziców na twoje konto to idealny dowód: widać, kto, komu, ile i kiedy. Przekaz pocztowy też jest w porządku – to rozwiązanie dla dziadków, którzy nie mają konta. Gotówka do ręki – nie.

W internecie wciąż krąży nieaktualna informacja, że wystarczy samemu wpłacić otrzymaną gotówkę na swoje konto. Przez lata część sądów tak uznawała, ale w marcu 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów (sygn. III FPS 3/22) zamknął tę furtkę: warunek jest spełniony tylko wtedy, gdy to darczyńca przekazał pieniądze na rachunek obdarowanego, bo z własnej wpłaty nie wynika, skąd pochodzą pieniądze. Urzędy skarbowe stosują tę uchwałę konsekwentnie.

Koperta od babci z kwotą ponad 36 120 zł to więc podatek według skali, nawet jeśli złożysz SD-Z2 w terminie i uczciwie wpiszesz w nim całą kwotę. Jeśli ktoś z rodziny chce ci dać większe pieniądze i nie korzysta z banku, najprostszym wyjściem jest przekaz pocztowy albo wspólna wizyta w placówce, podczas której darczyńca wpłaca gotówkę bezpośrednio na twoje konto, podając swoje dane jako wpłacający.

Zdarza się, że rodzice nie przelewają pieniędzy na konto dziecka, tylko od razu na rachunek dewelopera, sprzedawcy mieszkania albo banku, w którym dziecko spłaca kredyt. Przelew jest udokumentowany, kwota i nadawca widoczni. Problem w tym, że ustawa mówi o przekazaniu pieniędzy „na rachunek nabywcy”, a urzędy skarbowe od kilku lat czytają to dosłownie: rachunek dewelopera to nie rachunek obdarowanego, więc zwolnienie nie przysługuje.

Sądy administracyjne konsekwentnie widzą to inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w serii wyroków z lat 2024–2025 uznawał, że warunek jest spełniony także wtedy, gdy darczyńca przelewa pieniądze na rachunek wierzyciela obdarowanego w wykonaniu jego konkretnego zobowiązania, bo taki przelew równie dobrze dokumentuje, kto, komu i ile darował; uchwała z 2023 roku dotyczyła wyłącznie gotówki.

Po interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich Ministerstwo Finansów pod koniec sierpnia 2026 roku zadeklarowało wydanie interpretacji ogólnej, która ma wskazać, kiedy taki przelew nie pozbawia zwolnienia. Dopóki nie zostanie opublikowana, urząd skarbowy może nadal zakwestionować przelew wykonany „na skróty”. Masz wtedy orzecznictwo po swojej stronie, ale musisz liczyć się ze sporem, odwołaniem i być może skargą do sądu. Dlatego najbezpieczniejsza ścieżka wciąż jest ta sama: rodzice przelewają pieniądze na twoje konto, a ty, choćby tego samego dnia, przelewasz je dalej do dewelopera.

Jeśli przelew do dewelopera już się wydarzył i termin na SD-Z2 jeszcze biegnie, złóż zgłoszenie normalnie, zachowaj umowę z deweloperem i potwierdzenie przelewu od rodziców z tytułem wskazującym na darowiznę.

Przez prawie dwadzieścia lat termin sześciu miesięcy był bezwzględny: dzień po nim zwolnienie przepadało i urząd naliczał podatek, niezależnie od powodu spóźnienia.

Od 7 stycznia 2026 roku to się zmieniło. Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn dodała przepis, zgodnie z którym termin na złożenie SD-Z2 podlega przywróceniu, jeśli podatnik złoży wniosek i uprawdopodobni, że spóźnienie nastąpiło bez jego winy. Ministerstwo Finansów jako przykład podaje chorobę. Jeśli urząd odmówi, a sąd administracyjny przyzna rację podatnikowi, decyzja ustalająca podatek zostaje uchylona.

Przywrócenie nie jest automatyczne: zwykłe „zapomniałem” nie wystarczy. Nowe zasady dotyczą darowizn otrzymanych od 7 stycznia 2026 roku oraz tych wcześniejszych, dla których w tym dniu sześciomiesięczny termin jeszcze nie minął. Kto spóźnił się w 2024 czy 2025 roku, z nowego przepisu nie skorzysta.

Przykład: jeśli dostałeś pieniądze od rodziców w marcu 2026, a SD-Z2 złożyłeś w październiku, bo przez wrzesień leżałeś w szpitalu, dołącz do zgłoszenia wniosek o przywrócenie terminu z dokumentacją medyczną. To nowa droga, więc warto zrobić to starannie.

[obraz_1]

Poza grupą zerową ustawa zna trzy grupy podatkowe. Kwota wolna wynosi 36 120 zł w pierwszej (najbliższa rodzina łącznie z teściami, zięciem i synową), 27 090 zł w drugiej (dalsi krewni, na przykład rodzeństwo rodziców) i 5 733 zł w trzeciej (wszyscy pozostali, w tym partner bez ślubu). Podatek płaci się od nadwyżki ponad kwotę wolną według skali: od 3 do 7 procent w pierwszej grupie, od 7 do 12 w drugiej, od 12 do 20 w trzeciej. Progi rozpisaliśmy krok po kroku w tekście o tym, ile wynosi podatek od darowizny dla osób fizycznych. Te liczby obowiązują od 1 lipca 2023 roku i w 2026 roku są takie same – kwota wolna 9 637 zł albo 10 434 zł w jakimś poradniku oznacza, że czytasz tekst sprzed kilku lat.

Sto tysięcy od rodziców w gotówce albo z przegapionym terminem, którego nie udało się przywrócić: zwolnienie przepada i płacisz jak osoba z pierwszej grupy. Od 100 000 zł odejmujesz kwotę wolną 36 120 zł, zostaje 63 880 zł nadwyżki. Według skali wychodzi 3 761,65 zł, przy 200 tysiącach 10 761,65 zł. Składasz zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca, a urząd wydaje decyzję z kwotą do zapłaty.

Pięćdziesiąt tysięcy od teściów przelewem na twoje konto: nadwyżka ponad 36 120 zł wynosi 13 880 zł, podatek 457,35 zł. Niewiele, ale trzeba złożyć SD-3 i zapłacić.

Najdroższy wariant: jeśli darowizny w ogóle nie zgłosisz, a wyjdzie na jaw dopiero w kontroli albo postępowaniu podatkowym (na przykład gdy urząd pyta, skąd miałeś pieniądze na mieszkanie), stawka wynosi 20 procent od całej wartości, bez kwoty wolnej i bez względu na grupę. Sto tysięcy od rodziców to wtedy 20 000 zł podatku zamiast zera. Dlatego nawet spóźnioną darowiznę lepiej zgłosić samemu.

Dla urzędu skarbowego nie liczy się, od ilu lat jesteście razem ani czy macie wspólny kredyt i dzieci. Partner bez ślubu to trzecia grupa podatkowa: sto tysięcy od partnera na wspólne mieszkanie to 94 267 zł nadwyżki ponad kwotę wolną i 17 433,60 zł podatku, SD-3 w ciągu miesiąca. Te same pieniądze przekazane dzień po ślubie są zwolnione bez limitu. Ustawa o statusie osoby najbliższej, która od 2027 roku miała objąć zarejestrowane związki zwolnieniem dla rodziny, upadła: prezydent zawetował ją 17 lipca 2026 roku, a 17 września Sejm nie zdołał weta odrzucić.

Jeśli pieniądze na mieszkanie dają teściowie synowej lub zięciowi, podatek obniżają dwa przepisy. Wpłaty od osób z pierwszej grupy na Konto Mieszkaniowe są zwolnione do 2 000 zł miesięcznie łącznie od wszystkich darczyńców. Darowizna od osoby z pierwszej grupy do 11 095 zł od jednego darczyńcy (łącznie do 22 189 zł w ciągu pięciu lat) jest zwolniona, jeśli w ciągu 12 miesięcy pójdzie na zakup lub budowę mieszkania albo domu, wkład do spółdzielni lub spłatę kredytu mieszkaniowego. Przy 50 tysiącach od teściów podatek spada wtedy z 457,35 zł do 83,55 zł.

Chrzestny niebędący krewnym, przyjaciel rodziny czy narzeczony przed ślubem to trzecia grupa, ciocia (siostra mamy) to druga. Powyżej kwoty wolnej podatek trzeba samodzielnie zgłosić w ciągu miesiąca.

Nieruchomość. Darowizna mieszkania, domu czy działki wymaga aktu notarialnego, a notariusz jest płatnikiem podatku: ustala, czy należy się zwolnienie, a jeśli nie, pobiera podatek i odprowadza go do urzędu. Obdarowany z grupy zerowej nie składa SD-Z2 i nie pilnuje żadnego terminu; sprawa jest zamknięta w dniu podpisania aktu. Jeśli mieszkanie dostają od teściów oboje małżonkowie, połowa przypadająca na synową lub zięcia nie jest zwolniona bez limitu i notariusz policzy od niej podatek według pierwszej grupy.

Samochód. Wystarczy zwykła umowa pisemna, więc obowiązki wracają do obdarowanego. Jeśli wartość rynkowa auta, zsumowana z innymi darowiznami od tej samej osoby z pięciu lat, przekracza 36 120 zł, składasz SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od zawarcia umowy. Warunku przelewu nie ma, bo przedmiotem darowizny jest rzecz, nie pieniądze. Wartość wpisujesz według cen rynkowych dla tej marki, rocznika i stanu; zaniżoną urząd może zakwestionować. Przy aucie wartym mniej niż 36 120 zł, a to większość samochodów przekazywanych dzieciom, nie zgłaszasz nic.

Potrzebujesz: danych darczyńcy (imię, nazwisko, PESEL, adres), daty otrzymania darowizny – przy przelewie to dzień wpływu na konto – kwoty oraz potwierdzenia przelewu lub przekazu pocztowego.

Formularz SD-Z2 złożysz na dwa sposoby. Pierwszy to droga elektroniczna: przez usługę „Zgłoś otrzymanie majątku ze spadku lub darowizny” na gov.pl albo w e-Urzędzie Skarbowym, z podpisem danymi autoryzacyjnymi (kwota przychodu z PIT za poprzedni rok) lub podpisem kwalifikowanym. Drugi to wersja papierowa, osobiście w urzędzie lub pocztą; przy wysyłce pocztą liczy się data nadania. Urząd właściwy to ten według twojego miejsca zamieszkania w dniu otrzymania przelewu, nie według adresu rodziców ani położenia mieszkania, które za te pieniądze kupujesz.

Jeszcze trzy zasady. Każdy obdarowany składa własne zgłoszenie: przy przelewie na wspólne konto małżonków każde z nich zgłasza swoją połowę według swojej grupy, bo dla zięcia czy synowej ta połowa nie jest zwolniona. W zgłoszeniu wpisujesz całą kwotę, jaką dostałeś od tej osoby, a nie tylko tę, która przekroczyła 36 120 zł. Zachowaj potwierdzenie złożenia – przy e-Urzędzie to Urzędowe Poświadczenie Odbioru. Urząd nie wysyła żadnej decyzji ani potwierdzenia zwolnienia; brak odpowiedzi oznacza, że wszystko jest w porządku.

Czy darowizna od rodziców w gotówce jest zwolniona z podatku?

Do 36 120 zł łącznie w ciągu pięciu lat tak, bo poniżej tego progu nie ma żadnych warunków. Powyżej nie: pieniądze muszą przejść przelewem, wpłatą darczyńcy na twoje konto albo przekazem pocztowym, co potwierdził NSA w uchwale z 2023 roku.

Ile mam czasu na zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego?

Sześć miesięcy od wpływu pieniędzy na konto (formularz SD-Z2). Jeśli zwolnienie przepadło, zeznanie SD-3 składasz w ciągu miesiąca.

Czy muszę zgłaszać darowiznę poniżej 36 120 zł?

Nie, jeśli to cała kwota od tej osoby z roku ostatniej darowizny i pięciu lat poprzedzających. Gdy kolejna darowizna przekroczy próg, zgłaszasz całość.

Czy darowizna od teściów jest traktowana tak samo jak od rodziców?

Nie. Teściowie, zięć i synowa należą do pierwszej grupy podatkowej, więc powyżej 36 120 zł podatek jest należny niezależnie od terminu zgłoszenia. Bezpieczniej, żeby przelali pieniądze na konto własnego dziecka.

Czy darowizna od partnera, z którym nie mam ślubu, jest opodatkowana?

Tak, powyżej 5 733 zł, według trzeciej grupy ze stawką od 12 do 20 procent. Ustawa, która miała to zmienić od 2027 roku, upadła po wecie prezydenta we wrześniu 2026 roku.