Płaskostopie - rodzaje, przyczyny i leczenie

Stopy to jedna z tych części ciała, która jest traktowana po macoszemu, tymczasem deformacje i odstępstwa od ich prawidłowej budowy manifestują się zaburzeniami całej sylwetki.

Ludzka stopa pozwala na utrzymanie prawidłowej, pionowej pozycji ciała. Jej podeszwowa część ma kształt trójkąta z podstawą w palcach a szczytem skierowanym w stronę pięty; pomiędzy dystalnymi częściami znajduje się łuk podłużny przyśrodkowy, który powinien u dorosłego człowieka być wklęsły. Płaskostopie jest jedną z częstych patologii budowy stopy i polega na obniżeniu się łuków lub miejsc podporowych do tego stopnia, że część podeszwowa całkowicie przylega do podłoża. 

Prawidłowy układ stopy

Ludzka stopa, choć niewielka w stosunku do całego ciała, odgrywa arcyważną rolę — nosi cały ciężar ciała i jest odpowiedzialna za prawidłową postawę oraz przemieszczanie. Niepozornie wyglądająca w istocie zbudowana jest z wielu mięśni, 33 stawów i 23 kości. Cały kościec stopy odpowiedzialny jest za utrzymanie w pełni funkcji lokomocyjnej i podporowej. Łuki podporowe i poprzeczne tworzące wysklepienie stopy razem z konstrukcją kośćca i układami stawowo-więzadłowym oraz mięśniowym pozwala na prawidłowe chodzenie. W przypadku wystąpienia deformacji w okolicy wspomnianych łuków  w postaci zmniejszenia lub zniesienie (zaniku) wysklepienia stopy określane jest jako płaskostopie. 

Mówiąc o prawidłowym układzie stopy, nie można zapomnieć także o kolagenie, którego zawartość w ścięgnach i więzadłach jest zdecydowanie większa niż w innych częściach ciała. Kolagen jest istotnym składnikiem, który wpływa na plastyczność i elastyczność stopy. To dzięki niemu zakres ruchu jest większy, a dopasowanie do zmiennego podłoża przyjaźniejsze. Uzupełniając podstawowe dane do stopie należy także podkreślić, że w samej części podeszwowej znajduje się ponad 200 tys. zakończeń nerwowych i duża ilość naczyń krwionośnych. 

Płaskostopie u dorosłych — przyczyny i objawy

Zdecydowana większość osób wie, że stopa zostawia charakterystyczny ślad. W przeciwieństwie do pełnego odcisku dłoni tutaj znak będzie tylko po zewnętrznej stronie w pełni odbijał się na powierzchni, łuk zlokalizowany po środkowej wewnętrznej części pozostanie nieodzwierciedlony na podłożu. Jeśli jest inaczej i podeszwa całkowicie przylega do podłoża, należy nie tylko szukać przyczyny, ale też trzeba zacząć działać w ramach rehabilitacji. Bagatelizowanie płaskostopia skutkuje m.in. skrzywieniami i bólami kręgosłupa oraz drętwieniem kończyn. 

Przyczyną płaskostopia u dorosłych może być:

• przeciążenie
• nieprawidłowe obuwie (na obcasach) 
• zbyt duża masa ciała (nadwaga, otyłość)
• nadmierna aktywność fizyczna (także zawodowa w przypadku pracy fizycznej)
• stojąca praca
• urazy i kontuzje stóp

Płaskostopie jest wadą, której nie można przeoczyć. O ile nie zawsze objawia się od razu w postaci dolegliwości fizycznych, o tyle dzięki nieprawidłowemu odciskowi podeszwy na podłodze, jest zauważalne przysłowiowym gołym okiem. Przez większość czasu potrafi nie dawać żadnych dolegliwości, a jeśli już to te mogą być mylone z innymi schorzeniami. Warto przyjrzeć się podeszwom stóp jeśli pojawią się nawracające:

• trudności w chodzeniu
• trudności z utrzymaniem równowagi
• obrzęki
• bóle  nawet po niedużym przebytym dystansie
• odciski

Osoby z płaskostopiem mają coraz większe trudności w doborze obuwia, które nie ociera i nie uwiera. Co więcej, z powodu dolegliwości, które potrafią dawać o sobie znać także w postaci bólu kręgosłupa czy drętwiejących nóg i rąk, ograniczają aktywność fizyczną, co paradoksalnie prowadzi zazwyczaj do zwiększenia masy ciała, która jest jednym z determinantów pojawienia się omawianego problemu. 

Rodzaje płaskostopia

Z uwagi na różnorodność deformacji wyróżnia się dwa rodzaje płaskostopia u osób dorosłych, mianowicie:

• płaskostopie poprzeczne
• płaskostopie podłużne

O płaskostopiu poprzecznym mówi się kiedy stopa w przedniej części dotyka podłoża całą powierzchnią. Prawidłowo powinna stykać się z podłożem tylko w dwóch miejscach (I i V głowie kości śródstopia). W przypadku tego rodzaju płaskostopia najczęściej cierpią stawy skokowe i kolanowe. Ponadto zaczynają pojawiać się haluksy. 

Płaskostopie podłużne charakteryzuje się tym, że stopa dotyka podłoża całą częścią podeszwową. Nie wyróżnia się więc w odbiciu fizjologicznych łuków. Zaburza ono całkowicie biomechanikę stopy, a to w konsekwencji prowadzi do zmian zwyrodnieniowych w aparacie kostno-stawowym stopy. Pojawiają się dolegliwości w obszarze kostek i kolan. 

Płaskostopie u dziecka — czy to możliwe?

Stopy dziecka nie są miniaturami stóp dorosłych. Początkowo nie ma na nich wspomnianych już widocznych łuków, ponieważ od wewnątrz przestrzeń ta wypełniona jest tłuszczem. U dzieci do 3-4 roku życia mówi się o płaskostopiu fizjologicznym, które wraz z rozwojem fizycznym i ruchowym zanika. Jeśli tak się nie dzieje, należy przyjrzeć się sile mięśni stóp — te są niskie, ale z czasem powinny się wzmacniać. W przypadku dzieci, które ukończyły 4 rok życia, płaskostopie należy poddać obserwacji ortopedycznej, ponieważ zarówno mięśnie, jak i więzadła powinny być już na tyle silne, by utworzyć wysklepienie. Stan patologiczny w tak młodym wieku wynika z osłabienia siły mięśniowej stopy, niewłaściwego obuwia i z nadwagi. 

W przypadku dzieci należy zachować szczególną czujność i nie pozwalać sobie na bagatelizowanie takiego stanu rzeczy, ponieważ może on doprowadzić do trwałych deformacji na czele z paluchem koślawym i z zapaleniem stawów i więzadeł stopy. Do tego dochodzą skrzywienia kręgosłupa i trudności z prawidłowym chodzeniem. 

Leczenie płaskostopia

Zarówno w przypadku dorosłych, jak i dzieci płaskostopie wymaga konsultacji ortopedycznej. Zazwyczaj wystarczającym działaniem jest poddanie się leczeniu fizjoterapeutycznemu polegającemu na wzmocnieniu mięśni stóp. Obowiązkowe są także specjalistyczne wkładki do butów, które dopasowywane są w gabinecie ortopedy lub fizjoterapeuty. W niektórych przypadkach zbawienna okaże się zmiana trybu życia oraz diety. W diagnostyce rozszerzonej praktykuje się wykonywanie badania RTG lub tomografii komputerowej.