Odra: Czy grozi nam powrót epidemii w Małopolsce?

Odra, jedna z najbardziej zakaźnych chorób wirusowych, od lat pozostaje pod kontrolą w Polsce dzięki powszechnym szczepieniom. Jednak w 2025 roku eksperci biją na alarm – liczba zachorowań rośnie, a Małopolska, w tym powiat suski, nie jest wolna od tego problemu. Czy spadek wyszczepialności może zagrozić zdrowiu mieszkańców regionu?

Sytuacja w Polsce

W Polsce przed wprowadzeniem obowiązkowych szczepień MMR (przeciw odrze, śwince i różyczce) w 1975 roku odra była powszechna – rocznie odnotowywano od 70 do 200 tysięcy przypadków, a setki dzieci umierały z powodu powikłań. Dzięki szczepieniom liczba zachorowań spadła drastycznie, ale od kilku lat obserwuje się niepokojący trend. W 2023 roku zarejestrowano 36 przypadków odry, w 2024 roku już 128 do końca kwietnia, a w styczniu 2025 roku – według wstępnych danych – zgłoszono kilkanaście nowych zakażeń. Przyczyną jest spadek wyszczepialności – w 2022 roku pierwsza dawka MMR dotarła do 91,9% dzieci, czyli poniżej progu 95%, który zapewnia odporność populacyjną.

Odra rozprzestrzenia się drogą kropelkową, a ryzyko zakażenia dla osoby nieszczepionej po kontakcie z chorym wynosi niemal 100%. Objawy – gorączka, wysypka, kaszel – mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc czy mózgu. W 2025 roku większość zachorowań dotyczy dzieci niezaszczepionych lub osób dorosłych, które uniknęły szczepień w przeszłości.

Małopolska pod lupą

Małopolska, jako region o dużej gęstości zaludnienia i intensywnym ruchu turystycznym, jest szczególnie narażona na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych. W 2024 roku województwo odnotowało kilka ognisk odry, głównie w Krakowie i okolicach, gdzie stwierdzono co najmniej 10 przypadków do końca marca. W powiecie suskim dane są mniej szczegółowe, ale lokalne stacje sanitarno-epidemiologiczne w Suchej Beskidzkiej raportują pojedyncze zgłoszenia – w 2024 roku potwierdzono tu co najmniej 2 przypadki wśród dzieci w wieku przedszkolnym. Eksperci wskazują, że górzysty teren i mniejsze miejscowości, jak Zawoja czy Jordanów, mogą utrudniać szybkie reagowanie na ogniska zakażeń, zwłaszcza jeśli rodzice rezygnują ze szczepień.

W Małopolsce w 2023 roku odsetek zaszczepionych dzieci drugą dawką MMR wynosił około 94%, ale w niektórych gminach powiatu suskiego spadał nawet do 90%. To efekt rosnącej nieufności wobec szczepionek, podsycanej dezinformacją, mimo że preparat MMR jest uznawany za bezpieczny i skuteczny w 98-99% po dwóch dawkach.

GIS apeluje o uzupełnianie zaległych szczepień, szczególnie w regionach o niższej wyszczepialności, jak Małopolska. W 2025 roku planowane są kampanie edukacyjne w powiatach, w tym suskim, by zwiększyć świadomość o zagrożeniach odry. W marcu 2025 roku w Suchej Beskidzkiej odbyło się spotkanie z rodzicami, zorganizowane przez lokalny sanepid, które miało rozwiać wątpliwości dotyczące MMR. W Małopolsce rozważa się też akcje szczepień w szkołach i przedszkolach, jeśli liczba zachorowań wzrośnie.

Odra w Polsce i Małopolsce nie jest na razie epidemią, ale rosnąca liczba przypadków w 2025 roku to sygnał ostrzegawczy. W powiecie suskim kluczowe będzie podniesienie poziomu szczepień, by chronić mieszkańców przed powikłaniami tej groźnej choroby. Historia pokazuje, że odra wraca tam, gdzie słabnie odporność populacyjna – czy uda się temu zapobiec?

Źródła:

• Dane o zachorowaniach i wyszczepialności: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB, meldunki epidemiologiczne 2023-2024.
• Informacje o Małopolsce: komunikaty Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie, 2024-2025.
• Statystyki ogólne: WHO i UNICEF, raport o odrze w Europie, 2024.