Moja Mała Ojczyzna

Myśląc o ojczyźnie, czasem zastanawiamy się, czym jest ona dla nas? Zwykle pierwsze skojarzenia, które przychodzą nam do głowy, są związane z globalnym rozumieniem tego pojęcia. To kraj, naród, hymn, godło, stolica, obywatele, historia, miejsce na mapie świata. Rzadko uświadamiamy sobie, że naszą ojczyzną jest również to małe miejsce, w którym wyrastaliśmy, gdzie mamy dom, przyjaciół, sąsiadów. Otaczają go piękne, niepowtarzalne krajobrazy, zamieszkują je wyjątkowi mieszkańcy, którzy często opowiadają i przekazują kolejnym pokoleniom jego ciekawą historię.

Takie miejsce to nasza mała ojczyzna – wioska, czasem  miasteczko. Mała ojczyzna posiada swoją lokalną historię, tradycję i obyczaje, tworzy oryginalną kulturę. W małej ojczyźnie swoje ślady pozostawia też nasza wielka, narodowa historia. Są to miejsca pamięci, związane z ważnymi wydarzeniami sprzed lat, które lokalni mieszkańcy chcą ocalić od zapomnienia.
           Moją Małą ojczyzną, wyjątkowym miejscem pamięci, jest wioska Mucharz w powiecie wadowickim. Malowniczo położona w Beskidzie Małym, nad rzeką Skawą, wieś i gmina Mucharz od strony Zembrzyc graniczy z powiatem suskim. Historyczne centrum Mucharza zlokalizowane jest wokół kościoła parafialnego, na południowym zboczu wzgórza Upalisko,  nad zachodnim brzegiem Jeziora Mucharskiego. Uważa się, że wzgórze, na którego zboczu znajduje się dzisiaj wieś, było ośrodkiem słowiańskiego kultu religijnego. Prawdopodobnie pierwsza świątynia chrześcijańska została wzniesiona na jego miejscu. Badania archeologiczne wykazały, że najstarsze ślady osadnictwa na terenie Mucharza pochodzą z epoki mezolitu. Wieś istniała od roku 1254 roku, kiedy została lokowana przez księcia Bolesława V Wstydliwego. Do roku 1389 Mucharz był własnością klasztoru norbertanek ze Zwierzyńca pod Krakowem. W latach 1772–1918  należał do Królestwa Galicji. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Mucharz znalazł się w powiecie wadowickim województwa krakowskiego. W 1939 roku, w czasie II wojny światowej został  włączony do III Rzeszy i  leżał na granicy między Niemcami a Generalnym Gubernatorstwem. Ludność wioski częściowo przesiedlono, część zmuszono w wiosce do prac przymusowych dla III Rzeszy, a część  wysłano do obozów pracy.  Do czasu zakończenia  wojny, w 1945 roku wobec mieszkańców Mucharza stosowano rzadko spotykany  terror w wioskach, które znalazły się w Generalnym Gubernatorstwie. Armia Czerwona wkroczyła do Mucharza 22 stycznia 1945, razem z nią wróciła ludność wioski będąca wcześniej deportowana. Okupanci w czasie odwrotu wysadzili most na Skawie, a osadnicy niemieccy szybko uciekali, zabierając za sobą przejęte w czasie wojny majątki mieszkańców Mucharza.  
             Mieszkańcy wioski, pielęgnujący pamięć o lokalnych bohaterach i ważnych wydarzeniach w swojej małej ojczyźnie, postanowili to uczcić. Stworzyli miejsce, w którym wszyscy mogą oddać się chwili zadumy, wspominać piękną i trudną historię wioski oraz całego kraju. Postawili obelisk upamiętniający odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Został wzniesiony w 1988 roku, tuż obok mucharskiego kościoła. Jednak historia jego powstania sięga roku 1894. W tym czasie kierownikiem szkoły w Mucharzu był Jakub Urban, który w dniu 11 listopada 1928 roku, w dziesiątą rocznicę odzyskania niepodległości, posadził symboliczną lipę  obok szkoły. Wkrótce obok drzewa umieszczono metalową tabliczkę dla upamiętnienia tego wydarzenia. Tabliczka przetrwała tam do II wojny światowej. W 1988 roku w Mucharzu  zawiązał się Społeczny Komitet Budowy Obelisku. Za pieniądze uzyskane ze składek lokalnej społeczności  zakupiona została tablica, a kamień na obelisk przekazał na ten cel kamieniołom w Mucharzu. Wszystkie prace przy budowie wykonała miejscowa ludność. Obelisk stanął w miejscu, w którym sześćdziesiąt lat wcześniej Jakub Urban posadził lipę, na placu między kościołem, szkołą a przedszkolem.  Następnie w dniu 6 listopada 1988 roku ówczesny proboszcz poświęcił obelisk, a 10 listopada odsłonięta została tablica, na której do dziś widnieje tekst:

WIECZNA CHWAŁA BOHATEROM WALKI Z ZABORCAMI O ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI POLSKI W 1918 R. OBELISK TEN JAKO SYMBOL PAMIĘCI I PATRIOTYZMU DLA POKOLEŃ W 70. ROCZNICĘ ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI POLSKI UFUNDOWAŁO SPOŁECZEŃSTWO MUCHARZA  

            Mieszkańcy wsi i całej gminy Mucharz co roku świętują rocznicę odzyskania wolności  pod Obeliskiem Niepodległości. Tradycyjnie 11 listopada 2022 roku, w 104 rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, pod mucharskim Obeliskiem zgromadzili się przedstawiciele władz samorządowych, delegacje gminnych szkół, OSP, ZHP, dzieci i  mieszkańcy gminy Mucharz.  Uroczysty charakter obchodom tego święta  nadała obecność harcerzy, którzy wszystkim przybyłym rozdawali biało-czerwone chorągiewki, okolicznościowe ulotki i śpiewniki z tekstami pieśni patriotycznych. Harcerze stanęli na warcie przy Obelisku wraz z Harcerską Grupą Rekonstrukcji Historycznej. Przy nich, tuż obok ustawiły się poczty sztandarowe Ochotniczych Straży Pożarnych i szkół z terenu gminy Mucharz oraz proporce harcerskich drużyn. Odbył się także uroczysty apel ku pamięci bohaterów ojczyzny. Po odśpiewaniu hymnu narodowego, Delegacje Urzędu Gminy z Panią Wójt Renatą Galarą oraz radnymi, przedstawiciele GOKiC w Mucharzu, szkół, drużyny harcerskiej oraz młodzież szkolna , a także mieszkańcy gminy złożyli pod Obeliskiem Niepodległości kwiaty i zapalili  znicze. Następnie, harcerki zaśpiewały podniosłe pieśni patriotyczne. Na zakończenie obchodów naszego narodowego święta obok wspomnianego miejsca pamięci zostały odpalone biało-czerwone race oraz niebiesko – żółte, będące wyrazem solidarności z ogarniętą wojną Ukrainą. Spod Obelisku Niepodległości udano się do tutejszego kościoła pw. św. Wojciecha, gdzie o godzinie 17.00 ks. proboszcz Krzysztof Strzelichowski i ks. Andrzej Kubieniec odprawili  mszę świętą koncelebrowaną za Polskę. W ten sposób mieszkańcy wsi i gminy Mucharz wyjątkowo pięknie i uroczyście obchodzili Święto Narodowe – 11 Listopada.                                                                                                                                   

Samuel Sikora 1MTB
uczeń Zespołu Szkół im. Walerego Goetla w Suchej Beskidzkiej

Źródła:

1. Wożniak H., Koziniec  1540- 2000. Gmina Mucharz. Zarys dziejów Kozińca, Mucharza, Świnnej Poręby, Jaszczurowej, Skawiec i Zagórza.
2. Informacje. Strona internetowa Gmina Mucharz.( www.mucharz.pl/).