Jak rozmieścić znaki ewakuacyjne? Wysokość, odległości i widoczność krok po kroku

Dobrze zaplanowane oznakowanie ewakuacyjne prowadzi ludzi do wyjścia nawet wtedy, gdy budynek wypełnia dym, a w korytarzach gaśnie światło. Wymaga to jednak przemyślanego rozmieszczenia znaków, właściwej wysokości montażu i wielkości dobranej do odległości, z jakiej mają być widoczne. W tym artykule omawiamy przepisy i normy dotyczące znaków ewakuacyjnych, zasady ich rozmieszczania na drodze ewakuacyjnej, wysokość montażu, dobór rozmiaru, wymagania dotyczące oświetlenia oraz rolę oznakowania poziomego.

Podstawą prawną jest ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Zgodnie z tymi przepisami za oznakowanie dróg i wyjść ewakuacyjnych odpowiada właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, a znaki muszą być zgodne z Polskimi Normami.

Wygląd znaków, w tym symbole, barwy i kształty, określa norma PN-EN ISO 7010. Zasady umieszczania znaków na drogach ewakuacyjnych i drogach pożarowych opisuje norma PN-N-01256-5. Wymagania dla oświetlenia awaryjnego, w tym podświetlanych znaków ewakuacyjnych, zawiera z kolei norma PN-EN 1838. Wyroby służące ochronie przeciwpożarowej, takie jak oprawy oświetlenia awaryjnego czy znaki ewakuacyjne, powinny mieć świadectwo dopuszczenia wydane przez CNBOP-PIB.

Podstawowa zasada jest prosta. Z każdego miejsca na drodze ewakuacyjnej, w którym może pojawić się wątpliwość co do kierunku ewakuacji, powinien być widoczny znak ewakuacyjny. Przepisy nie określają sztywnych odstępów między znakami, dlatego na długich korytarzach trzeba je rozmieścić tak, aby po minięciu jednego znaku widoczny był już kolejny. Przy rozmieszczaniu warto pamiętać o kilku zasadach:

• umieszczaj znaki na skrzyżowaniach korytarzy i w każdym miejscu, w którym zmienia się kierunek drogi ewakuacyjnej,

• oznaczaj klatki schodowe, przejścia przez hole i drzwi na drodze ewakuacyjnej,

• montuj znaki prostopadle do kierunku ruchu, na przykład jako znaki zawieszane lub dwustronne, jeśli mają być widoczne z obu stron korytarza,

• dbaj o to, aby znaków nie zasłaniały meble, regały, filary czy elementy reklamowe,

• nie montuj znaków na drzwiach ani innych elementach ruchomych, które po otwarciu mogą wskazywać niewłaściwy kierunek.

Znaki warto umieszczać możliwie blisko źródeł światła, a w miejscach słabo oświetlonych stosować oprawy z piktogramem, które świecą własnym światłem.

Zgodnie z zasadami normy PN-N-01256-5 znaki montowane na ścianach umieszcza się na wysokości od 150 do 200 cm od podłogi. Dolna część tego zakresu, około 150-160 cm, odpowiada naturalnej linii wzroku dorosłej osoby. Znaki zawieszane nad drogą ewakuacyjną lub montowane nad drzwiami powinny znajdować się powyżej 200 cm od podłogi, tak aby były widoczne ponad głowami innych osób i nie utrudniały przejścia.

Ważna jest też konsekwencja. Na całej drodze ewakuacyjnej znaki powinny znajdować się na podobnej wysokości, bo ułatwia to ich szybkie odnajdywanie wzrokiem. W pomieszczeniach, w których dym może szybko zasłonić wysoko umieszczone oznakowanie, podstawowy system warto uzupełnić o znaki umieszczone nisko, przy podłodze.

Wielkość znaku zależy od odległości, z jakiej ma być czytelny. Oblicza się ją ze wzoru h = l / Z, gdzie h to wysokość znaku, l to maksymalna odległość obserwacji, a Z to współczynnik odległości. Dla znaków oświetlonych od strony czołowej, w tym znaków fotoluminescencyjnych, przyjmuje się Z = 100. Dla znaków podświetlanych od wewnątrz Z wynosi 200.

W praktyce oznacza to, że znak oświetlony z zewnątrz, który ma być czytelny z odległości 20 metrów, powinien mieć wysokość co najmniej 20 cm. Znak podświetlany od wewnątrz zapewnia tę samą czytelność przy wysokości około 10 cm. Dlatego podświetlane oprawy z piktogramem mogą być mniejsze i dyskretniejsze, a mimo to widoczne z daleka, co ma znaczenie w długich korytarzach, halach magazynowych i dużych przestrzeniach otwartych.

Znak ewakuacyjny musi być widoczny także po zaniku zasilania podstawowego. Znaki fotoluminescencyjne gromadzą światło z otoczenia i po jego wyłączeniu świecą przez pewien czas, przy czym ich jasność stopniowo spada. Dobrze sprawdzają się w miejscach dobrze oświetlonych na co dzień, ale w ciemnych pomieszczeniach nie naładują się wystarczająco.

Podświetlane znaki ewakuacyjne, czyli oprawy z piktogramem, mają własne źródło światła LED i zasilanie awaryjne, z wbudowanego akumulatora lub z centralnej baterii. Po zaniku zasilania podstawowego świecą zwykle przez co najmniej godzinę, a ich jasność nie zależy od tego, ile światła docierało do nich wcześniej. Takie oprawy w różnych wariantach, do biur, magazynów i hal produkcyjnych, znajdziesz w ofercie TM Technologie https://tmtechnologie.pl/produkty?subcategory=570. W większych obiektach oprawy można połączyć w system zasilany centralnie lub autonomiczny z monitoringiem, który ułatwia kontrolę ich sprawności.

Każde wyjście ewakuacyjne powinno być oznaczone znakiem umieszczonym bezpośrednio nad drzwiami lub tuż obok nich. Na drodze prowadzącej do wyjścia stosuje się znaki kierunkowe ze strzałką. Strzałka skierowana w górę oznacza drogę na wprost, strzałka pozioma w lewo lub w prawo oznacza zmianę kierunku, a strzałki skośne, pod kątem 45 stopni, stosuje się zwykle do wskazania drogi po schodach w górę lub w dół.

Oznakowanie nie kończy się na drzwiach wyjściowych. Na zewnątrz budynku warto wskazać kierunek do miejsca zbiórki, a samo miejsce zbiórki oznaczyć dobrze widocznym znakiem. Dzięki temu osoby opuszczające budynek wiedzą, dokąd się udać, a osoby kierujące ewakuacją mogą szybko sprawdzić, czy wszyscy wyszli.

Podczas pożaru dym gromadzi się najpierw pod sufitem i może zasłonić wysoko umieszczone znaki. Oznakowanie umieszczone nisko, na podłodze lub tuż nad nią, pozostaje wtedy widoczne dłużej. Dlatego w obiektach, w których istnieje ryzyko silnego zadymienia, na przykład w budynkach z długimi korytarzami, w hotelach czy na klatkach schodowych, podstawowy system warto uzupełnić oznakowaniem poziomym.

W halach i magazynach linie i strzałki na posadzce dodatkowo wyznaczają ciągi komunikacyjne i pomagają utrzymać je wolne od składowanych towarów. Do oznakowania poziomego stosuje się wytrzymałe folie samoprzylepne, taśmy fotoluminescencyjne, listwy na stopnie schodów oraz farby przeznaczone do posadzek. Oznakowanie poziome uzupełnia system znaków umieszczonych wysoko, ale go nie zastępuje.