Historia Śleszowic Tarnawy Dolnej i Tarnawy Górnej cz.2

10. Szkoła w Tarnawie Górnej.

Pierwsza szkoła w Tarnawie Górnej powstała prawdo-podobnie w 1895 roku. Na posiedzeniu Rady Gminy w Tarnawie Górnej w dniu 6 maja 1912 roku podjęto uchwałę o budowie nowej, murowanej placówki oświatowej we wsi, przy pomocy funduszu z Okręgowej Rady Szkolnej w Wadowicach, w kwocie 16.000 koron. 18 maja 1912 roku powyższą uchwałę  zatwierdził Wydział Powiatowy w Wadowicach. Na zebraniu Rady Gminy w dniu 4 lipca 1912 roku wybrano jednogłośnie na delegatów gminy do Okręgowej Rady Szkolnej w Wadowicach w sprawie budowy szkoły w Tarnawie Górnej Jakuba Nosala i Michała Matuszyka. Prace budowlane trwały do 28 grudnia 1913 roku. W latach 1910-1945 nauczycielami w szkole w Tarnawie Górnej było małżeństwo Anna i Julian Oskarbscy. Podczas okupacji hitlerowskiej kierownikiem szkoły była Maria Kapałowa, a tuż po wojnie funkcję tę objął Piotr Scąber.

Oto jak przedstawiała się liczba uczniów w latach 1908-1920 uczęszczających do Szkoły Podstawowej w Tarnawie Górnej:

Zestawienie według metryki szkolnej z dn. 1 września 1908 roku. Archiwum szkolne Szkoły Podstawowej w Tarnawie Górnej.

Dyrektorem szkoły w Tarnawie Górnej od 1 września 1968 roku był Jan Kosman, zaś od 1972 roku Aleksandra Gibas. Nadbudowano wtedy piętro, a na poddaszu wykonano dalsze dwie klasy. W następnych latach funkcję dyrektorów pełnili: Cecylia Młynarczyk, Andrzej Suwada i Halina Michałek, mieszkanka Śleszowic oraz Izabela Łoboz.

Stan organizacyjny szkół 31 grudnia 1968 roku wyglądał następująco:

Kronika Gromady Tarnawa Dolna w opracowaniu Kazimierza Gancarczyka. Archiwum Urzędu Gminy w Zembrzycach

11. Wyzwolenie Śleszowic, Tarnawy Dolnej i Tarnawy Górnej spod jarzma hitlerowskiego

Wojskami, które wyzwoliły spod okupacji hitlerowskiej tereny Podbeskidzia, były jednostki IV Frontu Ukraińskiego. To potężne zgrupowanie Armii Czerwonej powstało w dniu 5 sierpnia 1944 roku na podstawie dyrektywy Kwatery Głównej z dnia 30 lipca tegoż roku. Dowódcą został gen. armii Iwan Pietrow.⁵⁵

  Mieszkanka Śleszowic, pani Maria Gałuszka, tak wspominała tamten okres: „Niemcy podpalali domy, zabierali dobytek materialny i żywność. Wysiedlali miejscową ludność do Wadowic, Jędrzejowa albo na Śląsk Cieszyński. Część ludności okupant wysłał na przymusowe roboty w głąb Niemiec. Tych, których pozostawił, wykorzystano jako tanią siłę roboczą u bauerów oraz w  Mucharzu. Za posiadanie broni, ukrywanie partyzantów czy Rosjan groziła kara śmierci, wykonywana na miejscu lub ze-słanie do obozu koncentracyjnego. A przecież nocą ... przychodzili ludzie z oddziału partyzanckiego „Boruty” i trzeba było udzielić im pomocy, głównie potrzebowali żywności i odzieży ...Toczyły się ciężkie walki – kontynuuje pani Maria – w rejonie Leskowca, w Krzeszowie, Tarnawie Górnej, Śleszowicach i Tarnawie Dolnej. Kobiety, starcy i dzieci podczas walk ukrywali się w piwnicach, do których dobiegał dźwięk karabinów maszynowych. Mężczyźni próbowali pomagać radzieckiej armii. Po zagorzałej walce hitlerowcy zostali wyparci ze Śleszowic przez jednostki 38 armii IV Frontu Ukraińskiego. Pamiętam ... było wówczas mroźno i dość duży śnieg. Większość domów została zniszczona. W mojej rodzinie panował szał radości, wyzwolono przecież naszą małą Ojczyznę – Śleszowice i sąsiednią Tarnawę Dolną i Górną. Składam hołd wszystkim tym, którzy walczyli o przywrócenie wolności Polsce i naszym małym Ojczyznom.”⁵⁶ Śleszowice i obie Tarnawy zostały wyzwolone przez wchodzące w skład 38 armii ogólnowojskowej IV Frontu Ukraińskiego oddziały 242 dywizji 3 korpusu armii, dowodzonej przez gen. Wiktora Lisinowa w dniu 24 stycznia 1945 roku.

12. Tarnawa Dolna, Śleszowice i Tarnawa Górnapo II wojnie światowej.

Z inicjatywy m. in. Szczepana Proroka, Antoniego Szafarczyka, Władysława Kuliga zorganizowano 10 maja 1945 roku w Tarnawie Dolnej Posterunek Milicji Obywatelskiej. W jego skład wchodziło 12 obywateli, których celem było zapewnienie porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz oczyszczenie terenu z broni i amunicji, pozostawionej po zakończeniu wojny przez walczące armie. W końcu 1945 roku posterunek przeniesiono do Mucharza. W 1946 roku w Tarnawie Dolnej Jan Rusin, Bolesław Semik założyli świetlicę w poniemieckim baraku drewnianym zakupionym w Zagórniku (na tym terenie mieści się obecnie budynek Ochotniczej Straży Pożarnej). W świetlicy organizowano wiele przedstawień amatorskich, zabaw ludowych, zebrań i seansów kinowych. Organizatorem życia świetlicowego, a w szczególności pracy z tutejszą młodzieżą w zespole dramatycznym był Józef  Prorok. Posiadał on szeroki zasób wiedzy z literatury pięknej. Wspaniale recytował utwory Mickiewicza i Słowackiego. Jego przedstawienia pokazywane przede wszystkim w Śleszowicach, Tarnawie Górnej, Skawcach cieszyły się ogromną popularnością.10 stycznia 1972 roku otwarto nową świetlicę w Tarnawie Dolnej, w dobudowanym do remizy OSP budynku. Na uroczystości inaugurującej jej działalność młodzież szkolna wystawiła wesele góralskie.

18 grudnia 1948 roku po raz pierwszy w historii Tarnawy Dolnej zabłysło światło elektryczne. W latach 1948-1958 nastąpiła elektryfikacja Śleszowic i Tarnawy Górnej. Wniosła ona znaczny postęp w zakresie mechanizacji prac. Mieszkańcy kupowali silniki elektryczne do młockarni, śrutowników, pił tarczowych. Radio, telewizor, pralka, lodówka stały się powszechne niemal w każdej rodzinie.

Klub LZS Tarnawa powstał w 1948 roku. Składał się z sekcji: narciarskiej, lekkoatletycznej, strzeleckiej, turystycznej oraz tenisa stołowego i piłki nożnej. Wieloletnim prezesem klubu był Stanisław Świątek. Największym sukcesem LZS było dojście drużyny piłkarskiej do A-klasy w roku 1962 i utrzymanie się przez trzy sezony.

W Tarnawie urodził się i przez większość swego życia mieszkał Stanisław Paleczny (1907-1969), poeta, pisarz, publicysta i działacz ludowy. Od 1927 roku publikował swe wiersze m. in. w czasopismach: „Wielkopolaninie”, „Posiewie”. Wydał tomik wierszy pt.: „Wieś i jej pieśń”. Po 1945 roku był korespondentem czasopism ludowych, członkiem Związku Literatów Ludowych oraz grupy literackiej „Gronie” w Żywcu. Utwory Palecznego zamieszczały antologie twórczości ludowej, były publikowane w czasopismach, wykorzystywane w radio. Pod koniec życia mieszkał w Wadowicach, żyjąc w skrajnej nędzy, zupełnie zapomniany i niedoceniony.

Na bazie prywatnego tartaku Ludwika Mikockiego w Tarnawie Dolnej w dniu 4 czerwca 1950 roku została założona przez Władysława Kuliga, Adama Dąbrowskiego, Józefa Pająka, Tadeusza Semika, Jana Matuszyka Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Beskid”, która zajmowała się usługami tartacznymi, produkcją sanek, leżaków, mebli ogrodowych, szaf oraz wyrobów z filcu. W spółdzielni tej zatrudnienie znalazło ponad 100 osób z Tarnawy i Śleszowic.W roku 1954 zakład połączono ze Spółdzielnią „Jedność” w Zembrzycach. W Tarnawie Dolnej pozostał jedynie oddział Spółdzielni Pracy „Zjednoczenie”. Funkcję prezesa złączonych spółdzielni pełnił najpierw Piotr Śpiewla, zaś w latach 1955-1956 Kazimierz Gancarczyk, a następnie Antoni Miklaszewski i Stanisław Józefowski.

W 1953 roku oddano do użytku świetlicę w Tarnawie Górnej. Najbardziej do jej powstania przyczynili się: Stanisław Siwiec, Józef Mikołajek, Krystian Paleczny, Józef Gibas oraz Tomasz Mikołajek. Funkcję świetlicowego od 1969 roku pełnił Stanisław Gałuszka ze Śleszowic. W świetlicy działał Klub Młodego Rolnika oraz punkt biblioteczny. Raz w tygodniu przyjeżdżało tu kino objazdowe z Mucharza. Można było także mile spędzić czas w kawiarni.

Kółka Rolnicze w Tarnawie Dolnej i Śleszowicach reaktywowano w 1956 roku. W Tarnawie Górnej przystąpiono do organizacji Kółka Rolniczego w 1964 roku.

W Śleszowicach w 1959 roku powstał Punkt Felczerski, prowadzony przez felczera medycyny Czesława Ptasznika. 2 czerwca 1962 roku placówkę przekształcono w Wiejski Ośrodek Zdrowia. Obowiązki lekarza sprawował Andrzej Szuperski. Ośrodek ów prowadzi usługi medyczne dla ludności Tarnawy Górnej, Śleszowic oraz Tarnawy Dolnej, z obszaru po kościół,  pozostałą część obsługuje Ośrodek Zdrowia z Zembrzyc.

Wielkie zasługi w uruchomieniu wodociągu gromadzkiego w Tarnawie Dolnej mają Edward Bielarz, Kazimierz Gancarczyk, Józef Gruszeczka oraz Adam Dąbrowski. Prace rozpoczęto w styczniu 1959 roku. Dwa lata później z sieci wodociągowej korzystały 82 gospodarstwa, 2 zakłady handlowe oraz tartak Spółdzielni „Zjednoczenie”.

Droga na terenie Tarnawy i Śleszowic była wąska i nie-utwardzona, toteż miejscowe społeczeństwo przy pomocy Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych z Suchej w 1961 roku przystąpiło do jej przebudowy. Po wykonaniu szosy końcem 1964 roku uruchomiono komunikację autobusową do Tarnawy Dolnej, a następnie z dniem 1 maja 1966 roku przedłużono kursy autobusowe do Śleszowic.

Kazimierz Gancarczyk inicjował powołanie do życia w 1962 roku Spółdzielni Usługowo-Wytwórczej Kółek Rolniczych (SUWKR) w Tarnawie Dolnej. Jej członami prawnymi były też Kółka Rolnicze ze Śleszowic i Krzeszowa. Pierwszym prezesem został Kulig Władysław.

2 maja 1963 roku funkcję tę przejął Eugeniusz Liszka z Suchej. Za przyczyną załogi SUWKR w 1968 roku odbudowano stadion Ludowego Związku Sportowego (LZS) „Budowlani”.

Zakład Przetwórczy z Suchej Beskidzkiej w 1968 roku wybudował na terenie Tarnawy Dolnej niewielki zakład produkcyjny, który w okresie sezonu zatrudniał 14 kobiet. Obok zakładu usytuowany był skup owoców i runa leśnego. Rok później rozbudowano i zmodernizowano kamieniołom w Tarnawie Dolnej pozostający pod pieczą Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych w Krakowie. Podjęto też w tej miejscowości z inicjatywy, m. in.: Pawła Barana, Alfonsa Łasaka, Antoniego Palecznego budowę nowej remizy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Tradycje pożarnicze sięgają we wsi 1952 roku. Wówczas założycielem OSP był sołtys wsi Józef Żmija. Nową remizę otwarto uroczyście 12 lipca 1970 roku.

31 maja tego samego roku otwarto nową drogę do Tarnawy Górnej i uruchomiono tam linię autobusową.

W dniach 18-19 lipca 1970 roku wezbrane wody potoku Tarnawka i rzeki Skawy wyrządziły wiele szkód we wsiach Tarnawie Dolnej i Tarnawie Górnej oraz w Śleszowicach. Woda uszkodziła w kilku odcinkach prawie 1 km nowej drogi, powodując odcięcie Tarnawy Górnej od pozostałych miejscowości. Mosty na drodze Wadowice – Sucha oraz osiedlowy na Śmiechówkę w Śleszowicach zostały poważnie uszkodzone. Wezbrane wody zagrażały także licznym zabudowaniom, m. in.: Tadeusza Semika i Tadeusza Kubielasa z Tarnawy Dolnej oraz Bolesława Mikołajka ze Śleszowic. Niepowetowane straty ponieśli rolnicy w uprawach polowych. Całkowitemu zniszczeniu uległ także stadion sportowy LZS w Tarnawie Dolnej. Przez kilka dni na skutek uszkodzeń mieszkańcy odczuwali brak energii elektrycznej oraz połączeń telefonicznych. 

W latach 1968-1971 ludność przysiółka Biele w Tarnawie Dolnej z inicjatywy Jana Surmiaka wybudowała drogę do swych zabudowań.

Następna powódź nawiedziła omawiane okolice w dniach 21-23 sierpnia 1972 roku. Mając doświadczenie z poprzedniej, ludność oraz straże pożarne przystąpiły do obrony drogi lokalnej. Na uznanie zasłużyli wówczas mieszkańcy wsi Tarnawy Górnej i Śleszowic, którzy samorzutnie fundowali takie niezbędne materiały jak drut czy drewno.

Od 1975 roku działał w Śleszowicach Związek Młodzieży Wiejskiej.

Kazimierz Surzyn

13. PRZYPISY

¹¹ Kodeks Dyplomatyczny Małopolski I 192.^.

¹² Zbiór dokumentów Małopolski IV 1029.^.

¹³ tamże, I 152.^.

¹⁴ tamże, I 252.

¹⁵ tamże, V 1256.

¹⁶ Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis I, s. 88.

¹⁷ tamże I s. 88, II s. 292-293.

¹⁸ Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej

z 1529 roku, s. 59-60, 78, 83, 117, 162, 212, 330. 

¹⁹ Wyciąg z dokumentów o dworze w Śleszowicach

i jego właścicielach. Zbiory Muzeum w Stryszowie.

¹⁰ Wyciąg z dokumentów o dworze w Śleszowicach

i jego właścicielach. Zbiory Muzeum w Stryszowie.   

¹¹  Wyciąg z Kroniki Śleszowic z 1901 roku. Archiwum Szkoły Podstawowej w Śleszowicach.    

¹²  Wyciąg z Kroniki Śleszowic z 1901 roku. Archiwum Szkoły Podstawowej w Śleszowicach.^.

²⁸ Źródło dziejowe, t.3, s. 99 oraz J. Grzybek: Dzieje państwa suskiego pod Babią Górą od XIV do połowy XIX wieku.

²⁹ Cyt. za Kroniką Gromady Tarnawa Dolna założonej w    1968 roku przez Kazimierza Gancarczyka.

 Archiwum Urzędu Gminy w Zembrzycach.

³⁰ Cyt. za Kroniką Gromady Tarnawa Dolna założonej w 1968 roku przez Kazimierza Gancarczyka.

Archiwum Urzędu Gminy w Zembrzycach.

³¹ J. Grzybek: Dzieje państwa suskiego pod Babią Górą

od XIV do połowy XIX wieku, Sucha Beskidzka, s. 19 -23.  

³² J. Grzybek: Dzieje państwa suskiego pod Babią Górą

od XIV do połowy XIX wieku, Sucha Beskidzka, s. 19-23.

³³ J. Grzybek: Dzieje państwa suskiego pod Babią Górą

od XIV do połowy XIX wieku, Sucha Beskidzka, s. 19-23.

³⁴ Kronika Gromady Tarnawa Dolna.

³⁵ Kronika Gromady Tarnawa Dolna.

³⁶ Uchwała WRN – Kraków Nr XVIII / 92 / 72 z 6 XII 1972 roku dotycząca utworzenia z dn. 1 stycznia 1973 r. Gminy Zembrzyce.  

³⁷ Cyt. za Kroniką Zembrzyc.

Archiwum Urzędu Gminy w Zembrzycach.

³⁸ Kronika Gromady Tarnawa Dolna.

⁵¹ Wyciąg z Kroniki Kościelnej Parafii Tarnawy Dolnej.

Archiwum Kościoła w Tarnawie Dolnej.

⁵² Kronika Gromady Tarnawa Dolna.

⁵³ Kronika Szkolna. Archiwum S. P. w Tarnawie Dolnej.

⁵⁴ Kronika Szkolna. Archiwum S. P. w Tarnawie Dolnej.

⁵⁵ B. Hojnacki: Beskidzkie echa wolności. Bielsko-Biała 1987, s. 37.

⁵⁶ Wspomnienia Marii Gałuszka z 24 stycznia 1987 roku,

w 42. rocznicę wyzwolenia Śleszowic i okolic.

14. ŹRÓDŁA:

1. Joannis Długosz senioris canonici Cracoviensis Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis,  wyd. A. Przezdziecki, t. 1-3. Kraków 1863-1864, w: J. Długosz op. t. 7-9.

2. Kodeks Dyplomatyczny Małopolski t. 1-4, wyd. F. Piekosiński,  Kraków 1876-1905, w Monumenta Medii Aevi Historica t. 3,9,10,17.

3. Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber Retaxationum), wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, Wrocław 1968.

4. Zbiór dokumentów małopolskich, wyd. S. Kuraś i J. Sułkowska-Kurasiowa, cz. 1-8, Kraków – Wrocław 1962-1975.

5. Źródła dziejowe, t. 14-15, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. 3-4, Małopolska,

opisane przez A. Pawińskiego, Warszawa 1886.

6. Dokumenty o dworze w Śleszowicach i jego właścicielach, wg. zbiorów Muzeum w Stryszowie.

Odział Zamku Królewskiego na Wawelu – Kraków.

7. Kroniki o prastarej parafii w Mucharzu i okolicach,

      Archiwum Parafialne w Mucharzu.

8. Kronika Kościelna, Archiwum Kościoła w Tarnawie Dolnej.

9. Kronika Śleszowic z 1901 i 1939 roku.

Archiwum Szkoły Podstawowej w Śleszowicach.

10. Kronika Szkolna, Archiwum Szkoły Podstawowej w Tarnawie Dolnej.

11. Kronika Zembrzyc, Archiwum Urzędu Gminy w Zembrzycach.

12. Kronika Gromady Tarnawa Dolna, założona w 1968 roku przez Kazimierza Gancarczyka.  Archiwum Urzędu Gminy w Zembrzycach.

13. Metryka szkolna z 1 września 1908 roku.

Archiwum Szkoły Podstawowej w Tarnawie Górnej.

14.Wywiady przeprowadzone z mieszkańcami terenu o latach wojny, okupacji i okresu powojennego.

15. Księga sądowa gromad Państwa Suskiego 1699-1755, SPPP, t. 12.

16. Archiwum Państwowe w Krakowie, Teki Schneidra 1829.

17. Archiwum Państwowe w Krakowie. Dominium Sucha i Ślemień t. 19.

15. BIBLIOGRAFIA:

1. Barański J.M., Sucha Beskidzka, Gliwice 1982.
2. Bujak F., Studia nad osadnictwem Małopolski, Kraków 1934.
3. Dobrowolski K., Migracje wołoskie, Lwów 1930.
4. Grzybek J, Dzieje państwa suskiego pod Babią Górą od XIV do połowy XIX wieku, Kraków 1966, praca doktorska [mps].
5. Grzybek J., Dzieje państwa suskiego pod Babią Górą od XIV do połowy XIX wieku, Sucha Beskidzka 1997.
6. Hampel J., Kiryk F., Sucha Beskidzka, Kraków 1998.
7. Heumann S., Wiadomość o parafii i kościele parafialnym w Mucharzu, Kraków 1899.
8. Hojnacki B., Beskidzkie Echa Wolności, Bielsko-Biała 1987.
9. Kieniewicz S., Ruch chłopski w Galicji w 1846 r., Wrocław 1951.
10. Komoniecki A., Dziejopis Żywiecki, Żywiec 1937.
11. Kot S., Szkolnictwo parafialne w Małopolsce XVI-XVIII w., Lwów 1918.
12. Mikołajski J., Sołtysik J., Beskid Mały latem i zimą. Przewodnik turystyczny, Poznań 1994.
13. Marczewski B., Powiat wadowicki pod względem geograficznym, statystycznym i historycznym, Kraków 1897.
14. Matuszczyk A. Beskid Mały. Grupa Łamanej Skały. Przewodnik turystyczny, Warszawa-Kraków 1989.
15. Mapa turystyczna Beskidu Śląskiego i Żywieckiego, PPWK 1990.
16. Mapa turystyczna Beskidu Makowskiego, PPWK Warszawa 1996.
17. Mapa turystyczna – okolice Krakowa, PPWK Warszawa 1995.
18. Pacewiczowa Z., Osadnictwo pasterskie i wędrówki w Tatrach i nad Podtatrzu, Kraków 1931.
19. Putek J., Miłościwe pany i krnąbrne chłopy, włościany, Kraków 1969.
20. Putek J. O zbójnikach, zamkach, heretykach, zborach i oświęcimskiej Jerozolimie, Kraków 1938.
21. Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, Warszawa 1994.
22. Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich z siedzibą w Zawoi Babiogórskie Gminy. Informator Turystyczny, Kraków 1998.
23. Surzyn K., Rys historyczny Śleszowic, Tarnawy Dolnej i Tarnawy Górnej, Wadowice 2003.
24. Szewczuk J., Kronika klęsk elementarnych w Galicji 1772-1848, Lwów 1933.
25. Szwajca K., Ziemia Suska, Kraków 1966.
26. Walas J., Roślinność Babiej Góry, 1933.
27. Żaki A., Archeologia Małopolski wczesnośredniowiecznej, Wrocław 1974.