GAWĘDA MAKOWSKA

JAKIK TO KSIODZY MIOŁ DOWNI MAKÓW

            Maków moiściewy mioł downi roznych ksiodzy. Jedon z nik był bardzo pobozny. Nabozyństwa łodprawioł zawdy naboznie. Głos do śpiywu mioł jak słowik cysty. Kozania piykne godoł. Kcioł by kozdo dusa do nieba sie dostała. Dlo kozdego cowieka mioł cas, coby z nim pogodać, grzychow jego posuchać i za pośrednictwom Boga mu je łodpuścić. Godoł, ze kozdomu nolezy sie drugo sansa. Matko Bosko Łopiekunko i Królowo Rodzin, dawoł za wzor wsyćkim ludziom. Pomogoł biydnym, nie załowoł lo nik chleba. Dzieciom dawoł cukierki i kopoł z nimi piłko. Ucył ik pieśni religijnyk. Łopracowywoł tys z nimi rozne misteryja. Potom uni je pokazywali wiernym, by i tom sposobom do Boga wsyćkik przyblizać. Remontowoł tys kościoł w środku i wele niego.

            Inny pleban, co nastoł po poprzednim, lubił se wypić, to ludzie we wsi go lubieli. Kie był jaki w Makowie festyn, abo zabawa, cy tys weselisko, nigdy nie łodmawioł, zawdy do porzodku przysed. Napił sie gorzołecki, kołoca, kiełbasy i myinsiwa ze smakiom zjod, a poczebowoł duzo, bo se jucha brzusek  niezły, na plebaniji wyhodowoł. Do hulanio broł młode dziołchy, ale i babom starsym nie łodmawioł. Wywijoł z nimi jaz hucało.

            Potom przysed na parafijo makowsko, cołkiom guchy pleban. Nojwiokse kolejki to un mioł zawdy, kie ino była spowiydź. Wsyćcy się do niego kcieli dostać tys tomu, bo małe pokuty zadawoł. A kozdomu to samo, ino Zdrowaś Maryjo łodmowić.

            Insy zasiok pleban wzion sie za baby i chopow. Do bob godoł: - Wiycie moje piykne – som takie baby i to w nasy parafiji tys, co to z tyłu wyglodajo na szesnostko, a z przodu na siedymdziesiotko, a niektore jesce gorzy, bo na łosimdziesiotko. I przysła tako jedna z tyk bob do kościoła w spodnicy mini, a i bluska jokosik tako miała, co piersi ji widać było i połowa plecy. Nogle łodekryła troche puste ławki, po drugi stronie.

-        I wycie moi wierni, ukochani – godo dali pleban, nawet nie przykloknoła, kie przechodziła przez środek kościoła. Kie jus siadła jesce było gorzy. Teros to jus ji wsyćko było widać. Jo jus som nie wiom, cy una nie wiedziała ka przysła.

            Nastympnom razom pleban na kozaniu, łopowiedzioł tako to historyjo. W dziyn wypłaty przysed Giynek z kolegami do baru. Zamowili piwska i pijo, a gwarzo jak się paczy przy tom, ło roznych sprawak, a to ło Anieli, co to goniła za chopami, ło Marcinie, co w kaplicy widział diabła, ło Stasku lunatyku, co zamios w nocy spać, chodził po łogrodzie i pono kcioł wylyś po drzewie do nieba, ło Hance co nie robiła w polu, bo kciała dostać baletnicom, we wielgim Krakowie. Giynek dobze sie bawił z kolegami. I nic nie myśloł ło tom, ze tam w chałpie Maryśka i dziecyska na niego cekajo. Wypił se jesce pora piw, pozegnoł sie z kolegami i udoł sie dobze jus podchmielony do chaty. Colkiom jus było ćymno.

-        Wiys jezek jus?, ciesys się Marynko, ty moja najwiokso miłości? - mamroto Giynek pod nosym i toco się ros w jedno, ros w drugo strono i łobijo sie ło ściany.

-        Piłeś ty smoku? - pado Maryśka do Giynka.

-        E!, jedno piwko zek ino wypił z kompanami – łodpedzioł ji Giynek.

-        No jedno! , cheba wtyncos by tak było, kie by piwska w barze brakło, ty pieronie stary! - ripostowała Maryśka.

-        Jasiek i Małgośka nose poniekont dzieci, cekały, cobyś im jakiego cukierka przynios, ale sie nie docekały i posły spać – dali surowo godała zona.

-        A w chałpie tys ni ma nic do zarcio, bo mi brakło piniodzy.

-        Co myślis, drobie, ze w sklepie za darmo dajo towar jaki ino kces?

-        Marynko przysiogom ci, ze jo jus nigdy nie bedom pił – godo Giynek do Maryśki, przewracajonc gołami i sie dali tocajonc, łod ściany do ściany.

-        Idze gupi nie przysiogoj, ino wreście bońdze chopom, co to galoty nosi i nie pij wiocy.

-        A teros idze spać, bo nic tu po tobie – dodała Maryśka, cyrwono ze złości.

            Giynek kiwnoł ino gowom, napił się z gorka trocho mlyka i posed spać.

-        Wiycie moiściewy – pado dali ksiodz na kozaniu – Giynek miesionc nie pił, ale jak ino dostoł wypłato, zasiok posed z kolegami do baru. No i cos jego przyzecenio wortały, jak zaś przemrawił piniodze i w chałpie znowu była biyda – podsumowoł deliberacyjnie pleban.

            Duspastyrz skierował tys słowo do tyk, co to w niedzielo, cy jakieś inse świoto, zamias modlić się koło łontorza w kościele, stojo na polu wele niego.

-        Uśmychajo się tam, wykrzywiajo, łobracajo jedon do drugiego, cosik se do siebie godajo, a jak jo byk sie ik spytoł, co tys na kozaniu było godane, nic, a nic nie pamiotajo – powiado pleban.

-        Potom jesce do nieba kco się dostać.

-        Myślo, ze Bóg tego nie widzi, co uni wyprawiajo.

-        Cys do imentu te ludzie zgłupieli – godo ksiodz, zgorsony takim ik postympowaniom.

            Był tys w Makowie taki pleban, co gruntu plebańskiego pilnowoł, jako łoka w gowie. Chodził un wele bob i chopow i nerwowo godoł do nik:

-        Łobzarstwo to jes wielgi grzych i skodzi tys wasomu zdrowiu.

-        A kie na zycie nastajecie, to pamiotojcie, ze to jes jesce wioksy grzych.

-        Ady musomy cosik zjeś, coby chopy mieli siło dali syc to konicono, a baby jo po polu łosczepywać, a potom grabić i do łorstew wkładać – łodpedzioł ksiodzu zmiosany Marcin, co we wsi uchodził za nojłodwoznijsego.

            Pleban nic jus nie godoł, ale widać było, ze nie jes mu to w smak. Kmieciom tys jakoś dziwnie sie jadło, bo ksiodz licył im kozdy kawołek chleba, co do gymby kładli. Byli tys i tacy robotnicy, co to specyjalnie przedłuzali połedniowy łodpocynek. Duchowny to widać zaros wycuł i do nik powiado:

-        Ićcies jus do roboty, bo za kwilo będzie loć, a my musomy dzisiok wsyćko trowo zesiyc, ususyć jo i włozyć do łorstwi.

-        Takie celowe unikanie roboty, to tys jes wielgi grzych – dodoł ksiodz, z przekonsym.

-        Ano z cego łojculku mo loć, ady widzicie, ze ni ma ani jedne chmurki – pado Maryśka do ksiodza, nie łodrywajonc łocu łod nieba.

-        Słonecko grzeje tak mocno, ześmy som wsyćcy cali mokrzy – dodała z nieciyrpliwościom, cekajonc co tys wielebny powiy.

-        No piyknie, piyknie jes na polu, ale z pewnikiom i tak spadnie dziś dys – łodpedzioł nieprzekonany pleban.

-        E! no! pewnie!, bo wos łojculku nik nie przekono, cheba ino som djabeł – łoześmioła sie syroko Maryśka i zacona łosczepywać skosono konicono, coby sybci uskła.

            Stefka co to najpiyknijso w Makowie była, robiła jakiesik amory do Staska. A to łockiom corniutkim do niego mrugała, a to brwi do góry podnosiła, nawet za piersi sie chyciła. Chopok nie wyczymoł i wartko polecioł ku ni, a łobjon jo mocno.

            Naros łoba przewrocili sie do kopy siana. Łocywiście ksiodz to wsyćko ujrzoł.

-        A wy co?, paskudy jedne!, pod moim łokiom tys bedziecie tu grzysyć?

-        Nojpiyrw zapowiedzi, ślub, a dopiyro potom, to wsyćko inse – godo do nik pleban, cołkiom zgorsony ik wystympkiom.

-        Do roboty, ale to jus! - wrzasnoł do młodyk duchowny.

-        Łospusta to jes wielgi grzych.

-        Nie wiycie tego, to kie na nałki do mnie przydziecie, to jo wom jesce ros, ło tym powiom.

-        A egzamin wom z tego nie na śpasy zrobiom.

-        Kie nie zdocie, łozgrzesonio wom nie dom, a i som satan pewnikom jus wos ceko – dodoł po pewnym casie i podropoł sie po brzuchu.

-        Un to się dropać moze, po tym wielgim brzusysku, a nom to jus nic nie wolno – łobrusyła sie Stefka.

            Z łoddoli słychać było jak śtyry baby ze sobom godały:

-        Wiys Matylko, mój Mikołoj na doktora pódzie – godo Roza.

-        A cegos tak na doktora? - pyto się je nic nie pojmujonc.

-        No to posuchoj – jak kiesik zek zajoca zabiła, bo Mikołoj za nic w świecie nie kcioł, to potom un tak piyknie z niego skóro ściognoł, ze nic mu nie uskodził, nawet jedne nojmnijse kostecki – łodpedziała z zachwytom Roza.

-        Kie un taki dobry majster, to ino na doktora musi iś – powiado ji Matylka, łociyrajonc pot z coła.

            Matylka tys kciała pokwolić sie swoim dzieckiom i pado:

-        Moj Mateus na ksiodza sie wyibiro.

-        No i bedzie taki, jaki jes ton nos pleban – łoscegała jo Roza.

-        E tam!, bedzie lepsy, bo un cego som nie zuzyje, drugiomu i tak tego nie do.

-        Acha – Roza skinoła gowom.

            Antośka nojpiyrw ino suchała, co godajo Roza i Matylka, ale potom, coby nie wyś na gorso, zacona sie kwolić:

-        Moj zasiok Zbycho – bedzie z pewnikom japtykorzom, bo jak mnie nogi bolały, dzioj w dzioj, to mi tako maś źiołowo zryktowoł, ze nic mnie jus łod downa, te nozyska nie bolo. I – godom wom – ze unosom się teros gipko, tak jako jaskółecka.

-        To my do niego przydomy, coby i nom tako maś przyryktowoł – łodpedziały ji Rozo i Matylka, prawie wros.

            Kryśka nie wyczymała i ło swoim chopku powiado:

-        Wawrzek mój pierworodny, cheba bedzie syndziom, bo kie sprzedawoł Zośce pomidory, prosto ze śklarni rwane, to tak umioł wozyć, ze jak nie kciała sie szala wogi z nimi przewozyć, to buchnoł w nio rokom i pado:

-        Przewozone, bierze i płoć.

-        No to un bedzie nader sprawiedliwy syndzia – godo Antośka, a baby sie łoześmioły.

            Kryśka zasiok nieco pomarkotniała.

            Ksiodz jak to ksiodz usy wybałusył no i zasiok wsyćko dosłysoł.

-        Powiom wom baby, przechwołki to tys jes wielgi grzych.

-        To Bóg bedzie kierowoł tom, ka wasi synowie pódo.

-        Robcies ta warci w tom polu, bo jus wom zek pedzioł, ze będzie loło i roboty nie skońcycie – godo duchowny – zatroscony ło plebańskie hektary.

            Zza kopy siana Hanka zagadała do Kunegundy:

-        Moja drogo Kundziu, cy ty ubiyros majtki w lecie?

-        A jakze, a przeciyz – łodpedziała zniesmacono Kunegunda.

-        Jo nie ubiyrom, bo po co, ady kucnom se ino koło drzewa, cy jakiegoś krzocka, wartko zrobiom siku i idom dali.

-        Kiela to materyjału bym na usycie majtek zniscyła.

-        Kto by tys mitrynzył na ścioganie majtek – dodała po kwili.

-        Tela jes przeciyz roboty kozdego dzionka, ze casom nie wiom, co do goszci mom włozyć. Cobym tak śtyry roce miała, to by mi ta robota pryndzy sła, ale mom ino dwie – zakońcyła pogawyntke Hanka, napiła sie wody i pocona dali siano grabić.

            Ksiodz – dugie usy, wsyćko zaś usłysoł i godo do bob:

-        Brzytkie myśli i jesce godane na głos – to podwójnie wielgi grzych.

-        Nie godojcie ło takik rzecak baby – poucoł je duchowny.

-        A uwijojcie sie przy tyk kopak śiana, bo zaros nocka nos tu zastanie.

-        Nie mitrynzyć mi tu casu – dodoł jesce na koniec pleban.

-        Unomu to ino ło te kopy chodzi – Hanka podsumowała ksiodza i wbrew wsyćkiomu siadła na kwilo, w cioniu pod kszockiom.

            Jesce insy makowski pleban kie łaził po skłodce, co kwila podczepywoł kosyckiom coby mu do niego, wierni wciskali piniodze. Przy tom cowieku, co nic nie doł na łofiaro, stoł tak dugo, jaz un cisnoł grosa do kosycka. Dopiyro wtyncos ksiodz łodchodził, kiwajonc gowom i cosik septajonc pod nosym. A jak sie krzywo umioł na takiego cowieka popaczyć, to jus lepi było mu zawcasu te dukaty dać. Ludzie ciskali nawet łostatniego grosa, coby nie docekać takiego upokorzynio.

            Duze łozbawione w Makowie, przynios ze sobom pleban, ton co ło pieski nakazywoł dbać. Som mioł ik cheba z dziesiyńć. Ros przysed na zebranie w miyjscowom Domu Kultury. Baby, tego plebana, swego casu poprosiły, coby w nim prelekcjo wygłosił, ło kormioniu psow.

-        Psy – to wiycie pozytecne stworki – zacon pleban.

-        Une muso pić duzo wody zawdy, nie ino w lecie, ale tys zimom.

-        A zjeś se musom dobze, nie załujcie im miynsa baby – pedzioł pleban, cołkiom prowdziwie.

Na to baby jak sie zacony śmioć, to ksiodz sie pomiarkowoł i uciyk z tego zebranio. Potom une to dugo wspominały, hahlały sie z tego i godały:

-        Psom domy miynso, jak ino sami w niedzielo je jomy.

Podkładały tys pieski na kwilo pod plebanijo, coby im pleban trocho tego miynsiwa doł, kie go duzo mioł.

Kazimierz Sużyn