Zespół Regionalny „Zbójnik” ze Skawicy

Działa od 2004 roku w Zespole Szkolno - Przedszkolnym w Skawicy, pod patronatem zawojskiego Babiogórskiego Centrum Kultury im. dr Urszuli Janickiej-Krzywdy (1949 – 2015), znanej i cenionej etnografki, folklorystki, pisarki, dziennikarki, znawczyni kultury ludowej Karpat, honorowej obywatelki Zawoi, nagrodzonej Złotym Krzyżem Zasługi, Odznaką Zasłużony Działacz Kultury, Laurem Babiogórskim stopnia podstawowego i szczególnego, Nagrodą im. Oskara Kolberga, Nagrodą Województwa Małopolskiego im. Romana Reinfussa. Powstał z inicjatywy Jerzego Pająka ówczesnego przewodniczącego Rady Gminy Zawoja, który władze samorządowe i dyrektora szkoły Kazimierza Korca przekonał do swojego  pomysłu. Zespół własną kapelę utworzył w 2005 roku podczas realizacji drugiej części projektu „Babiogórska Szkoła Muzyk”, której patronował Starosta Suski. Prowadzi ją Konrad Sowiński. Powiatowe fundusze przyczyniły się znacznie do podjęcia przez czterech uczniów bezpłatnej nauki gry na basach oraz heligonkach, czyli instrumencie muzycznym, dętym, języczkowym, przypominającym akordeon, ale zamiast klawiszy posiada guziki, zaś źródłem dźwięku są drgania języczków pobudzonych sprężonym powietrzem. Zespołem kieruje Krystyna Szczurek, a instruktorem, choreografem jest Krystyna Kołacz.

Celami zespołu przede wszystkim są: podtrzymywanie, pielęgnowanie, tradycji, kultury górali spod Babiej Góry; nawiązywanie do zbójectwa, szczególnie do najsłynniejszego zbójnika Józefa Baczyńskiego, pochodzącego ze Skawicy, zwanego też Skawickim, dokładna data jego urodzin nie jest niestety znana, zmarł w 1736 roku, zbójnik grasujący w latach 1732 – 1735 na terenie Beskidów: Żywieckiego, Małego, Makowskiego, Wyspowego oraz Gorców, który napadał m. in.: na dwory w Śleszowicach, Tłuczaniu i Łętowni, ujęty został wraz z czterema kompanami  w karczmie w Dobrej, w powiecie limanowskim, następnie przewieziono go na zamek w Suchej Beskidzkiej, a stamtąd do Krakowa, gdzie był więziony, sądzony oraz skazany na śmierć przez ścięcie, wyrok wykonano na początku 1736 roku, na krakowskich Krzemionkach; opowiadanie jego historii, a także braci Giertugów – Bartłomieja, Marcina, Piotra, Macieja zbójników beskidzkich, z którymi Baczyński współpracował, usłyszanej od dziadków, przy czym chłopcy w Hajduku naśladują zbójników pełnych odwagi, zaś dziewczynki śmieją się z nich, że są tacy bohaterscy, a boją się gęsi, jak również pójścia do stajni pośród nocy, w „Prządkach” przedstawiają tradycje przędzenia wełny w jesienne oraz zimowe wieczory, trzeba zaznaczyć, iż scenariusze przedstawień opracowała wspomniana wcześniej Urszula Janicka-Krzywda; występowanie i uświetnianie uroczystości religijnych – oprawa Mszy świętych, procesji, Orszaku Trzech Króli, kolędowanie, uroczystości szkolnych, patriotycznych – Święta Niepodległości 11 listopada 1918 roku, Święta Konstytucji 3 maja 1791 roku, lokalnych dożynek, lokalnych - Tygodnia Kultury  Beskidzkiej, Babiogórskiej Jesieni w Zawoi, Jarmarku Babiogórskiego, Święta Zabawki Ludowej w Stryszawie i innych; rozwijanie zamiłowań, szacunku do  „Małej  Ojczyzny”, osób starszych; nauka pracy w grupie i odpowiedzialności za  nią; promowanie działalności na terenie gminy, w różnych zakątkach Polski oraz za granicą; uczestniczenie w konkursach na szczeblu gminnym, powiatowym, ogólnopolskim; miłe spędzanie czasu w gronie przyjaciół podczas wspólnych prób, ognisk, wyjazdów, wycieczek itp.

Na uwagę zasługuje fakt, że członkowie Zespołu Regionalnego „Juzyna” i kapeli z Zawoi przygrywali „Zbójnikowi” ze Skawicy w czasie jego pierwszych występów.

„Zbójnik” jest laureatem wielu czołowych nagród m. in.: w Ogólnopolskich Spotkaniach „Pastuszkowe Kolędowanie” w Podegrodziu; w Powiatowym Przeglądzie Grup Kolędniczych „Babiogórskie Podłazy”; w Ogólnopolskich Spotkaniach Dziecięcych i Młodzieżowych „Pastuszkowe Kolędowanie” w Podegrodziu, w kategorii „Kolędowanie z Turoniem”; w Konkursie Zespołów Śpiewaczych „Druzbacka”, w Konkursie Muzyków, Instrumentalistów, Śpiewaków Ludowych i Drużbów Weselnych - „Druzbacka”, w grze na heligonce dla Dariusza Kaczmarczyka i Szymona Kaczmarczyka, Pauliny Zgudy – I miejsce w śpiewie, Kacpra Spyrki – I miejsce w konkursie heligonistów, Aleksa Pacygi – III miejsca za grę na skrzypcach; w Powiatowym Konkursie Gawędziarskim „Podbabiogórskie Podsiady” dla Katarzyny Kaczmarczyk, dla Amelii Barcik – I miejsce w kategorii śpiewu solowego, Kacpra Spyrki – II miejsce za grę na heligonce, Aleksa Pacygi – III miejsce za grę na skrzypcach, Karoliny Matulak – Wyróżnienie za grę na skrzypcach; w „Sabałowych Bajaniach” w Bukowinie Tatrzańskiej; w „Godach Żywieckich”,  w Karpackim Festiwalu Dziecięcych Zespołów Regionalnych w Rabce-Zdroju i innych.

„Zbójnik” został uhonorowany Laurem Babiogórskim Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich (SGB) stopnia podstawowego w 2023 roku, za szczególne osiągnięcia dla obszaru SGB w dziedzinie rozwoju, promowania i kultywowania szeroko rozumianej kultury i tradycji ludowej Górali Babiogórskich.

Opiekunom, byłym członkom i obecnym Zespołu Regionalnego „Zbójnik” życzymy zdrowia, owocnej pracy na rzecz podtrzymywania, pielęgnowania góralskich tradycji oraz wielu sukcesów.

Kazimierz Surzyn

Źródła: strony internetowe: zespołu „Zbójnik”, Święto Dzieci Gór, Zawoja kierunek z widokiem, Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich z siedzibą w Suchej Beskidzkiej.