Zaginione zawody –prezentacja warsztatu rymarskiego

Przy okazji realizacji zadania polegającego na odnowieniu starych sztandarów rzemieślniczych (m.in. cechu szewskiego) Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej zobowiązało się do zaprezentowania działania warsztatu rymarskiego, czyli zawodu zaginionego. I słowa dotrzymało!

Małżeństwo Renaty i Stanisława Starców posiada w swej galerii „Stara Chałupa” kompletny warsztat rymarski z początku XX wieku. Jest to warsztat, który prowadził przed laty Antoni Orawczyk.  Prezentacja odbyła się 15 listopada, słuchaczami była klasa licealna wraz z profesorem.

Rymarstwo – to dział rzemiosła zajmujący się wytwarzaniem uprzęży konnych, siodeł, akcesoriów jeździeckich i skórzanych pasów pędnych. Tradycyjnie wyroby szyte były ręcznie ze skór, a następnie wykańczane metalowymi okuciami. Część pracowni zachowało ten sposób pracy, a pozostałe wykorzystują szycie maszynowe. - Rymarze w Jordanowie należeli do cechu szewskiego regulującego zwyczaje, zasady zdobywania zawodu i rozsądzające spory. Rymarstwo należy do zanikających zawodów rzemieślniczych. Główną przyczyną jest ograniczone zapotrzebowanie na wyroby rymarskie.

W czasach poprzedzających rewolucję przemysłową, a w szczególności rozwój kolei i motoryzacji, konie stanowiły siłę pociągową, wykorzystywaną w transporcie i rolnictwie. Na przestrzeni XX w. rolę koni w większości przejęły maszyny. Na przełomie XX i XXI wieku nastąpiło niewielkie ożywienie w tym zawodzie, spowodowane rosnącym zainteresowaniem turystyką konną i jeździectwem. Uprząż może być jednokonna lub parokonna, u nas chomątowa. Konstrukcja chomąta sprawia, że siła uciągu konia wykorzystana jest do maksimum. Przy tym nie powoduje u zwierząt obrażeń, pod warunkiem odpowiedniego dopasowania wysokości i szerokości.

Uprząż dla bogatych wyposażona jest w ozdobne natylniki, które razem z naszelnikami i podogoniami stanowią zespół części wstrzymujących. Do uprzęży tych stosuje się wiele zdobień. Są też odmiany chomątowa kielecka, chomątowa krakowska – uprząż z ozdobnym chomątem, wykończonym błyszczącymi okuciami.

Rymarze zanikli tak jak zanikają szewcy. Pierwsze wzmianki o rymarzach w Jordanowie pochodzą z XVIII wieku było och wtedy około 20. W XIX wieku i pierwszej połowie XX wieku było tak dużo koni ze rymarstwem zajmowały się całe rodziny w Jordanowie. Np. rodzina Orawczyków . Rymarzami byli Antoni Orawczyk dziadek Stanisława Starca ,Ludwik Orawczyk, Michał Orawczyk. Niektórzy działali na własna rękę. Inni pracowali po wojnie w Spółdzielni Rymarzy przy ulicy Mickiewicza. Była filią Spółdzielni z Krakowa z siedziba na ulicy Rydla. Tą jordanowska zlikwidowano w latach 80-tych. Ta na Rydla w Krakowie działa do dzisiaj, zawdzięczając swoje istnienie działalności dorożkarzy orz licznych stadnin.

Zaglądałem tam na ulicę Mickiewicza do środka, bo babcia wysyłała mnie tam aby rymarze naprawili jej torebkę . Rymarzowi najbliżej do kaletnika. Pan Stanisław Starzec opowiedział nam razem z żoną Renatą o tradycjach zakładu jego dziadka, narzędziach, sprzedaży jarmarcznej, trudnej drodze do cechowych wyzwolin. Zaprezentował pracę przy sporządzaniu chomąt, demonstrując tzw. dziadka. Przedstawił chomąta proste dla ubogich i bogato zdobione dla bogatych. Prezentował też inne narzędzia i dokumenty niezbędne do sprzedaży jarmarcznej.

Następnie zademonstrował pracę na tzw . koniku, gdzie szyło się skóry grubymi igłami i dłutami do popychania igieł. Pokazał pasy pociągowe. Wspomniał też, że w chwilach wolnych dziadek wykonywał torby skórzane i brezentowe. Pokazowi towarzyszyło szerokie omówienie jego i moje. Młodzież licealna, odbiorca tej prezentacji, była zachwycona. Pan Stanisław wraz z małżonką przedstawił profesjonalnie działalność utraconego warsztatu. Było to bardzo wartościowe edukacyjnie dla młodzieży bo do nich to głownie było kierowane. Będziemy kontynuować współpracę z rodzina Renaty i Stanisława Starca.

Tekst: Stanisław Bednarz