Z HISTORII SKAWICY

Malownicza wieś położona jest w Beskidzie Żywieckim w dolinie Skawicy, stanowiącej lewy dopływ Skawy, u północnych podnóży Babiej Góry (1725 m n.p.m.). Rozciąga się między Pasmem Jałowieckim (1111 m n.p.m.) a Pasmem Policy   (1369 m n.p.m.). W Skawicy odnaleziono jaskinię Oblica, która jest bardzo cennym obiektem przyrody nieożywionej na terenie Beskidu Żywieckiego. Początkowo do wsi należał obszar obecnej Zawoi, który dawniej nazywany był Górną Skawicą. Najstarsza wzmianka o Zawoi pochodzi z 1646 roku. Jednak dopiero urzędowa nazwa Zawoja pojawiła się na mocy dekretu z 31 sierpnia 1836 roku.

Początki Skawicy sięgają w dokumentach około 1593 roku. Miejscowość od początku powstania aż do I rozbioru Polski należała do starostwa lanckorońskiego. Pierwotnie wieś składała się z wielu samodzielnie gospodarujących zarębków. Osiedlający się w Skawicy chłopi otrzymywali 3,5 ha ziemi, która była porośnięta lasem. Musieli więc wykarczować swój obszar i zamienić go w pole nadające się pod uprawę. W ten właśnie sposób tworzony był zarębek, czyli pojedyncze gospodarstwo. Zarębnicy przede wszystkim uprawiali rolę, hodowali bydło oraz owce. Obciążeni byli świadczeniami na rzecz pana m. in.: odrabianiem pańszczyzny, daninami, świadczeniami pieniężnymi, obowiązkiem zapewnienia wojsku zarówno kwater jak i wyżywienia, a także dziesięciną składaną na kościół. Tutejsi chłopi często buntowali się przeciw nadużyciom dzierżawców. Na czele buntów w Skawicy  i w dobrach makowskich stał wójt Jakub Derc zwany  Śmietaną. Do największego wystąpienia chłopskiego doszło w 1699 roku. Funkcję starosty pełnił wówczas Bogusław Słuszko, który w odwecie skonfiskował Śmietanie jego majątek. Ten z kolei udał się do Drezna przed majestat króla Augusta II na skargę przeciw staroście. Król w wydanym dokumencie 25 grudnia 1699 roku zabraniał krzywdzić chłopów, nakazywał wypuszczenie niektórych uczestników buntu z więzienia, zakazywał obciążania wsi przez stacjonujące tam wojska oraz polecił przywrócenie zagarniętego mienia Jakubowi Śmietanie. Jednak po interwencji starosty król 31 stycznia 1700 wydał kolejny dokument, w którym odwoływał postanowienia zawarte w poprzednim. Ostatecznie w tym samym roku uwięziono Śmietanę  w zamku w Lanckoronie, a następnie na rozkaz starosty zastał ścięty.

Szczególnie w XVIII stuleciu rozwijało się zbójnictwo na terenie Skawicy i przyległych jej miejscowości. W 1731 roku we wsi powstała pierwsza grupa zbójnicka do której należeli bracia Giertugowie: Bartłomiej, Marcin, Piotr i stojący na ich czele harnaś Maciej. Rok później połączyła się ona z kompanią zbójnicką Józefa Baczyńskiego zwanego Skawickim, która m. in. napadła na browar w Dobczycach, na dwór Lisieckich i na plebanię w Łętowni oraz na dwory w Jaszczurowej i w Tłuczaniu. W 1735 roku ujęto Baczyńskiego, a na początku następnego roku został on ścięty w Krakowie na Krzemionkach. Po I rozbiorze Polski Skawica wraz z innymi sąsiednimi miejscowościami weszła  w skład Austrii, która następnie wystawiła te dobra na sprzedaż. Część północną starostwa kupiła w 1777 roku księżna Franciszka Kurlandzka, zaś majątek złożony m.in. z Makowa, Zawoi, Skawicy i innych okolicznych wsi nabył w 1839 roku hrabia Filip Saint Genois d’Anneacourt za kwotę 260 tys. złotych. W 1878 roku syn Filipa , Maurycy sprzedał dobra makowskie wraz ze Skawicą arcyksięciu Albrechtowi Habsburgowi, właścicielowi dóbr żywieckich. W 1817 roku wybudowano w Skawicy domkową kaplicę istniejącą do dzisiaj. Fundatorem tego obiektu sakralnego był prawdopodobnie hrabia Artur Potocki. Wewnątrz kaplicy znajduje się obraz namalowany na płótnie, który przedstawia scenę ewangeliczną cudownego połowu ryb. Ściany wypełnia polichromia z postaciami świętych. Na rzece Skawicy powstawały tartaki i młyny. W Skawicy istniało kilka farbiarni   i tzw. druków. Miejscowi rzemieślnicy wykonywali piękne stoły z blatami z drewna jaworowego, które ozdabiano również motywami np.: serca, różańca, kielicha lub gwiazdy. Ludność pracowała na roli, w lesie przy wyrębie drzew oraz w miejscowych fabrykach. Popularne były jarmarki suskie, na które jeździli okoliczni mieszkańcy. Sytuacja ludności pogorszyła się znacznie zwłaszcza po zamknięciu nierentownych zakładów m.in. hut żelaza. Mieszkańcy szukali nowych miejsc pracy na Śląsku, w Krakowie, wyjeżdżali do Austrii, Saksonii, a nawet do Ameryki. Na terenie Skawicy osiedlali się również Żydzi. Najbardziej znanym Żydem we wsi był Hupert właściciel karczmy i sklepu. 5 września 1886 roku w Skawicy poświęcono i oddano do użytku budynek szkolny, zaś w Suchej Górze placówka oświatowa zaczęła funkcjonować we wrześniu 1933 roku. Wcześniej dzieci uczyły się w domach prywatnych. W czasie II wojny światowej Skawica weszła w skład Generalnej Gubernii. W jej lasach, wzgórzach, potokach kryły się liczne grupy partyzanckie podległe strukturom Armii Krajowej m. in.: „Pogórze – Huta”, „Babcia”, „Jaksa”, „Dzik”. Parafię w Skawicy erygowano 1 stycznia 1952 roku. Wcześniej wieś należała do parafii w Mucharzu, później do duszpasterstwa w Makowie Podhalańskim, a od 1819 roku weszła w skład parafii w Zawoi. Plany projektu budowy świątyni Kuria Metropolitarna  w Krakowie zatwierdziła w 1926 roku. Tutejszy kościół rozpoczęto budować 8 maja 1938 roku. Prace nadzorował architekt Franciszek Sroka według planów Jana Merendy. Kamień węgielny poświeciła grupa skawickich parafian w Częstochowie, we wrześniu 1938 roku. II wojna światowa przerwała prace budowlane. Przez cały ten okres odprawiane były tutaj nabożeństwa. Po wojnie już 15 maja 1945 roku wznowiono prace przy świątyni. Poświecenia kościoła dokonał ks. dziekan Mateusz Zebski z Rabki 1 września 1946 roku. Świątynię konsekrował 30 sierpnia 1953 roku ks. bp Franciszek Jop. Dom Boży w Skawicy nosi wezwanie Matki Bożej Częstochowskiej. Postawiony jest z czerwonej cegły. Na przedłużeniu nawy usytuowana jest wieża. Dzwon osadzono tam w 1956 roku. W ołtarzu głównym cześć odbiera Matka Boża Częstochowska. Jest to kopia obrazu wykonana przez artystę malarza Konarzewskiego. Fundatorami wizerunku Madonny są skawiccy parafianie zamieszkali    w Stanach Zjednoczonych. Kościół stoi na roli Sołtysowo. Parcelę pod jego budowę podarowali gospodarze ze Skawicy tj. rodziny: Bisaga, Dyrcz, Ficek, Pacyga, Giertuga, Wilk oraz Zajda. W  1960 roku ks. bp Karol Wojtyła poświecił figurę przedstawiającą św. Józefa.  25 lecie utworzenia parafii obchodzono w 1976 roku. Uroczystość tę uświetnił swą obecnością kardynał Karol Wojtyła. Od 1997 roku działa w Skawicy klub sportowy LKS „Huragan Skawica”, przy którym usytuowana jest skocznia narciarska. Ze Skawicą oprócz wymienionych już wcześniej osób: Jakuba Śmietany, przywódcy ruchu chłopskiego, Józefa Baczyńskiego, zbójnickiego harnasia Beskidów Zachodnich, żywo związany był także Wawrzyniec Szkolnik, nauczyciel oraz pierwszy przewodnik babiogórski. Kardynał Karol Wojtyła 9 września 1978 roku, w towarzystwie ks. bp Stanisława Dziwisza oraz ks. prof. Tadeusza Stycznia wędrował przez Policę na przełęcz Krowiarki.W 1999 roku mieszkańcy Skawicy i Zawoi, aby upamiętnić to wydarzenie oznakowali   biało – żółty szlak papieski, a także postawili tablice informacyjne na początku i na końcu tej trasy. Niedaleko świątyni w Skawicy usytuowana jest piękna kaplica z pomnikiem Ojca Świętego Jana Pawła II, który odwiedzał wieś jako biskup i kardynał oraz przemierzał ją jadąc do Zawoi, a następnie wyruszał na babiogórskie szlaki.                                                                                                                  

Kazimierz Surzyn    

Źródła: 1. Kalendarz Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich, 2000 r. 2. Marta Michałowicz – Kubal, Powiat suski, Krosno 2002. 3. Kuria Metropolitarna w Krakowie. 4. Monografia Zawoi pod redakcją Urszuli Janickiej – Krzywdy, Zawoja, Kraków,                1996 r.