Jordanów malownicze miasto powiatu suskiego

Pięknie położony nad rzeką Skawą w Kotlinie Rabczańskiej w Beskidach Zachodnich, stanowiący śródgórskie obniżenie pomiędzy Beskidem Makowskim, Beskidem Wyspowym, Gorcami i Beskidem Orawsko-Podhalańskim oraz u południowych podnóży Beskidu Makowskiego pośród gór i lasów, posiada charakter miejscowości wczasowo-turystycznej. Z centrum prowadzą szlaki turystyczne przede wszystkim na Luboń Wielki i Babią Górę. Lokowany został w 1564 roku, na mocy przywileju od króla Zygmunta II Augusta, na prawie niemieckim przez Wawrzyńca Spytka Jordana z Zakliczyna herbu Trąby (1518 – 1568), kanclerza sądeckiego w latach 1549 – 1556, podskarbiego wielkiego koronnego od 1550 – 1556, wojewody sandomierskiego 1555 – 1560 i krakowskiego 1561 – 1565, kanclerza krakowskiego od 1565 roku, starosty czchowskiego 1561 – 1568. Nazwa Jordanów wywodzi się od nazwiska założyciela. Prawa miejskie miejscowość uzyskała 7 listopada 1564 roku. Herb miasta zatwierdzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 9 kwietnia 1937 roku przedstawia w polu srebrnym trzy czarne rogi myśliwskie, jeden nad drugim, posiadające obręcze, ustniki oraz sznury złote. Poszczególni królowie nadawali miastu przywileje jarmarków: Stefan Batory 15 grudnia 1576 roku – dwa jarmarki w roku; Władysław IV Waza 9 marca 1635 roku – cztery jarmarki rocznie; August III Sas 20 listopada 1738 roku – dwanaście jarmarków rocznie. Cesarz Franciszek II 21 lutego ograniczył liczbę jarmarków do czterech rocznie. Na 100. rocznicę powstania miasta zapisano możliwość odbywania targów w każdy poniedziałek. Po I rozbiorze Polski Jordanów należał do cyrkułu wielickiego w Cesarstwie Austrii w Królestwie Galicji i Lodomerii w latach 1773 – 1782, od 1782 roku do cyrkułu w Myślenicach, od 1819 roku do cyrkułu wadowickiego w Cesarstwie Austrii w Królestwie Galicji i Lodomerii w latach 1819 – 1850 i od 1854 – 1860. W 1939 roku okolice Jordanowa były miejscem walk 10. Brygady Kawalerii – jednostka kawalerii Wojska Polskiego w latach1921 – 1939 oraz miejscowej ludności z wojskami niemieckimi. Jordanów podczas II wojny światowej został poważnie zniszczony. Od 1939 roku do 1945 roku na obszarze Jordanowa działały ugrupowania partyzanckie takie jak: Dywizja Podhalańska w Konspiracji, młodzieżowa Polska Organizacja Podziemna, Związek Walki Zbrojnej, Chełm, Harnasie, Walka, Bocian, a także Koła: Rocha i Bataliony Chłopskie. W latach 1975 – 1998 należał do województwa nowosądeckiego. Obecnie jest w województwie małopolskim w powiecie suskim.

Z dziejów Jordanowa warto odnotować: w 1568 roku wybudowano drewnianą kapliczkę pod wezwaniem św. Wawrzyńca na południe od rynku; w 1568 roku pierwszym burmistrzem Jordanowa został Jakub Słonina; w 1576 roku Anna Jordanowa z Sieniawskich, żona Spytka Jordana wydała dokument erygowania kolejnego kościoła pod wezwaniem Świętej Trójcy, podlegającego pierwotnie parafii w Łętowni; przed 1580 rokiem przy ulicy Szpitalnej powstał szpital; w 1588 roku założono pierwszą szkołę parafialną; obok Skotnicy – obecna ulica Batalionów Chłopskich, z 1618 roku pochodzi pierwsza wzmianka o obrazie Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, odbierającej cześć jako Pani Jordanowska; 17 listopada 1851 roku miała miejsce wizytacja cesarza Franciszka Józefa; w 1884 roku otwarto linię kolejową; w 1885 roku utworzono Ochotniczą Straż Pożarną; w 1896 roku powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”; w 1900 roku utworzono Towarzystwo Zaliczkowe „Praca i Oszczędność”; w 1912 roku powołano do życia oddział Polowych Drużyn Sokolich; w 1913 roku wybudowano kościół według projektu Jana Sas – Zubrzyckiego , który zaprojektował również: budynek Sądu Grodzkiego – 1908, Ratusz – 1911, posadę domu burmistrza Józefa Stolaskiego; 21 i 24 listopada 1914 roku w Jordanowie gościł Józef Piłsudski; w 1919 roku w zachodniej części Rynku posadzono „Dąb Wolności”, aby uczcić rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku; w latach 1927 – 1933 wybudowano budynek seminaryjny; w 1929 roku przyłączono do Jordanowa gminę Malejowa oraz przysiółki Hrobacze, Przykiec i Munkacz; w latach 1928 – 1933 przeprowadzono w mieście elektryfikację, a także zbudowano chodniki; w 1932 roku Jordanów wizytował ks. kardynał Adam Stefan Sapieha; w latach 1932 – 1939 wybudowano w Malejowej skocznię narciarską, na której skakał Stanisław Marusarz; 1 września od strony słowackiej Orawy Niemcy zaatakowali ziemię jordanowską; od 1939 roku wprowadzono tajne nauczanie w zakresie szkoły podstawowej od V do VII klasy i szkoły średniej; w latach 1939 – 1945 miasto zostało dwukrotnie spalone; 28 sierpnia 1942 roku Niemcy rozstrzelali 67 Żydów z Jordanowa; 29 stycznia 1945 roku miasto zostało zajęte przez oddziały Armii Czerwonej; w 1951 roku Jordanów otrzymał wodę z wodociągów miejskich z ujęciem źródeł na górze Przykrzec; w 1967 roku miał miejsce pożar kościoła parafialnego; na przełomie lat 60. i 70. XX stulecia powstał największy zakład produkcyjny Krakowskiej Fabryki Armatur; 3 grudnia 1975 roku na dworzec kolejowy wjechał pierwszy pociąg elektryczny relacji Kraków – Zakopane; 15 maja 1978 roku założono Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej; 9 września 1984 roku miasto Jordanów odznaczono Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy, Złotą Odznaką Zasłużone dla Województwa Nowosądeckiego, odznaczeniem honorowym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – Zarząd Główny; 25 września 1994 roku nastąpiła koronacja obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia – Pani Jordanowskiej z rąk kardynała Franciszka Macharskiego – metropolity krakowskiego; 13 czerwca 1999 roku odbyła się beatyfikacja sług bożych z duszpasterstwa jordanowskiego tj. ks, Piotra Dańkowskiego i ks. Stanisława Pyrtka; 9 września 2001 roku na plantach posadzono „Dęby Pomniki Historii” ku czci Ojca Świętego Jana Pawła II, z wadowickiej ziemi, ks. kardynała Stefana Wyszyńskiego, ks. bł. Piotra Dańkowskiego i ks. bł. Stanisława Pyrtka; 9 października odbyła się koronacja papieskimi koronami obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia w parafii Przenajświętszej Trójcy Świętej w Jordanowie, korony nałożone na skronie Matki Bożej oraz Dzieciątka Jezus zostały pobłogosławione przez papieża Benedykta XVI 1 września 2010 roku w Castel Gandolfo – mieście i gminie w środkowych Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Rzym.

W Jordanowie funkcjonują: Przedszkole Miejskie, Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Września 1939 roku, Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja, Zespół Szkół im. bł. ks. Piotra Dańkowskiego, Ludowy Klub Sportowy „Jordan”, założony w 1923 roku, przy czym początkowo działał jako Koło Kulturalno – Sportowe, Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale, powstały w 2001 roku, a także Koło Polskiego Związku Wędkarskiego utworzone w mieście w 1972 roku.

Z Jordanowem związane są znane osobistości m. in: Szymon Gospodarczyk – pilot rajdowy, zdobywca Pucharu Świata FIA w Rajdach Terenowych, mistrz Polski w klasyfikacji generalnej w Rajdach Samochodowych, jeden z pięciu Polaków, którzy stanęli na podium Rajdu Dakar; Kazimierz Franciszek Jeleń (1940 – 2021, profesor doktor habilitowany, z dziedziny fizyki, fizyki jądrowej, energetyki jądrowej, odnawialnych źródeł energii, detektorów, chromatografii gazowej, prorektor ds. Nauki w latach 2005 – 2008 na Wydziale Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie; Robert Leśniakiewicz, badacz UFO i zjawisk nadprzyrodzonych, publicysta; Wiesław Leśniakiewicz, strażak, generał brygadier, w latach 2005 – 2008 zastępca komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej, od 2008 roku do 2015 roku komendant główny Państwowej Straży Pożarnej i szef Obrony Cywilnej Kraju, od 2023 roku podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji; Irena Stopka, poetka ludowa, autorka poezji ludowej pt. „Pokłosie życia” i zbioru opowiadań góralskich zatytułowanych „Opowieści leśnej syski”, laureatka wielu konkursów regionalnych, razem z rodziną była jedną z bohaterek serialu dokumentalnego „Górale”.  

Serdecznie zapraszamy szczególnie gości teraz w okresie wakacyjnym, ale także o każdej porze roku do zwiedzania, spacerów po mieście, korzystania z atrakcji kulturalnych, rozrywkowych i sportowych np.: Dni Ziemi Jordanowskiej w dniach od 7 do 10 sierpnia, Powiatowy Turniej Szachowy o Puchar Starosty Suskiego – 9 sierpnia, Bieg Jordanowski o puchar Burmistrza Miasta Jordanowa – 10 sierpnia, Mistrzostwa Europy Stron Man, Międzynarodowy Złaz Samorządowy, wycieczki piesze w góry i inne. Pośród zabytków i innych miejsc polecamy przede wszystkim: Kościół Parafialny pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej, wybudowany w latach 1908 – 1913, konsekrowany w 1972 roku; Ratusz Rynek 1, oddany do użytku w 1911 roku; budynek dawnego Ratusza i Sądu Grodzkiego – Rynek 2, dawny zajazd „Poczekaj” - ulica Kolejowa 10; dwór z parkiem – budynek drewniany z II połowy XVIII wieku; cmentarz wojenny nr 370; cmentarz żydowski; dom Stolaskich; gmach Stowarzyszenia Pożyczkowego „Praca i Oszczędność” z 1900 roku z elementami stylu secesyjnego; budynek dawnej restauracji „Pod Aniołami” - Rynek 10; drewniane domy w dzielnicy Malejowa z przełomu XIX i XX stulecia; figurę św. Jana Nepomucena z 1817 roku, w centrum jordanowskiego Rynku; kapliczkę stojącą przy kościele parafialnym z łacińską inskrypcją i datą 1783; kapliczki przy ulicach: Mickiewicza, 3 Maja, z legendą „Awid i Aniela z Jordanowa”, Piłsudskiego, ufundowanej przez Żyda Wawrzyńca Frydmana w 1876 roku, z legendą „Dar za uratowanie życia”.

Kazimierz Surzyn 

Źródła: Stanisław Bednarz, Piotr Sadowski, Jordanów monografia miasta, 2013; Jerzy Wowczak, Jan Sas – Zubrzycki, Kraków 2017; Stanisław Bednarz, Jordanów odkrywamy na nowo, Kraków 2023; Kazimierz Surzyn, Legendy Podbabiogórskie, Wadowice 2010.