Dwór w Wysokiej

Wysoka jest miejscowością położoną w gminie Jordanów. Leży na wzgórzach Pasma Podhalańskiego (525 m n. p. m.).

Dwór późnorenesansowy zbudowany został w XVII wieku i wiąże się najprawdopodobniej z rodem Zebrzydowskich, polską rodziną szlachecką, herbu Radwan, sławną od nazwanego jej imieniem rokoszu Zebrzydowskiego. Okres znaczenia familii w historii Polski przypada na II połowę XVI i I połowę XVII wieku. Gniazdem ich są Zebrzydowice w Małopolsce.

Następnie dwór należał do rodzin: Sierakowskich, Stadnickich, Larischów od 1793 roku, Borowskich (Wężyków) w XIX wieku, Żeleńskich, od początku XX stulecia do 1944 roku. W dokumencie z 1793 roku, potwierdzającym zakup dworu przez Larischów od Stadnickich, umieszczonym w tak zwanych Tekach Antoniego Schneidra, które są przechowywane w archiwum na Wawelu, czytamy o dworze m. in.: „rezydencja pańska cała z kamienia i cegły na wapnie murowana o jednym piętrze ze sklepieniami dwoma i piwnicami dwiema pod temi murowanemi”. W latach 1848 – 1910 dwór nie był zamieszkiwany i został przeznaczony na spichlerz. Od 1910 – 1912 roku dokonano remontu dworu. Wówczas wybudowano klatkę schodową, a salon na parterze podzielono na cztery odrębne pomieszczenia. Podczas II wojny światowej w 1939 roku, w toku zaciętych walk tutaj toczonych, dwór został zbombardowany. O bohaterstwie mieszkańców świadczy pomnik, ślady umocnień oraz odznaczenie za Poległych Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy, przyznanego Wysokiej 6 września 1946 roku. Po wojnie majątek po Żeleńskich przejął Skarb Państwa. W dworze mieściła się szkoła podstawowa do 1966 roku. W latach 80. XX stulecia był siedzibą Biura Podróży i Turystyki „Almatur”. Potem nieużytkowany budynek popadł w ruinę. Dopiero w 1988 roku, nowi jego właściciele, Państwo Anna i Antoni Pilchowie z Krakowa odrestaurowali dwór. Swoją siedzibę miała też tam Fundacja Lutnia Staropolska, dzięki ich staraniom, zarejestrowana w 2004 roku, która organizowała m. in.: koncerty muzyki dawnej, upowszechniała żywotne wartości kultury, ochraniała zabytki dziedzictwa duchowego i materialnego. Obecnie dwór należy do Państwa Agnieszki Lic i Stanisława Bogdana z Krakowa.

Budowla wykonana została z kamienia łamanego oraz z cegły na planie prostokąta, pełniąc początkowo funkcję dworu obronnego. Przebudowana pod koniec XVIII stulecia stała się rezydencją mieszkalną. Dwór jest piętrowy, podpiwniczony, potynkowany. W narożnikach solidnie wzmocniony skarpami. Pokryty czterospadowym dachem z czterema wystawkami w połaciach. Wejście do dworu umieszczone jest w środkowej części elewacji frontowej i prowadzi do sieni, a po prawej stronie do kuchni z drewnianym stropem, zaś po lewej do salonu. Wejścia są urokliwe z kamiennymi obramowaniami, wczesnobarokowymi. Sień, salon, a także obszerne piwnice nakryte są sklepieniami kolebkowymi z lunetami. Na piętro prowadzą szerokie, łamane, drewniane schody. Tam pomieszczenia nakrywają drewniane stropy belkowe. Na poddaszu znajdują się sypialnie. Dwór został wpisany do rejestru zabytków 24 grudnia 1976 roku.

Wokół dworu jest wiele pięknej zieleni w postaci ogrodu, parku krajobrazowego, lasu, stanowiącego przedłużenie dworskiego ogrodu.

Kazimierz Surzyn

Źródła:

• Katalog zabytków sztuki w Polsce. T.1: Województwo Krakowskie, J. Szablowski, Warszawa 1953.
• T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982.
• J. Smólski, Zabytki na trasach turystycznych województwa krakowskiego, Kraków 1975.