WIELKI PIĄTEK

To dzień, w którym upamiętniamy męczeńską śmierć na Krzyżu Jezusa Chrystusa. W średniowieczu w Wielki Piątek starano się nic nie jeść. Od początku chrześcijaństwa jest to dzień ścisłego postu. Do XVI stulecia Wielki Piątek był świętem.

W kościele śpiewano do północy pieśni zwane Lamentami. Prowadził je kantor, który recytował jedno zdanie z pieśni, a następnie było ono powtarzane śpiewem przez wiernych. Tradycja ta zamarła w latach 70-tych ubiegłego wieku.

Do dziś w Domu Bożym buduje się Grób Pański, a przy nim honorową wartę pełnią strażacy. Wierni zaś modlą się i czuwają na zmianę aż do rana.

Ludność licznie uczestniczy w  misteriach Męki Pańskiej  m.in. w Kalwarii Zebrzydowskiej oraz w Zawoi Zakamieniu w Kościele pod wezwaniem św. Józefa Robotnika, który wraz z klasztorem obsługiwany jest przez Ojców Karmelitów Bosych.

W tradycji ludowej w Wielki Piątek wczesnym rankiem myto się w rzece, w strumyku, lub potoku, aby cieszyć się zdrowiem przez cały rok. Szczególnie by nie zapadać na choroby skórne i wrzody. Gospodynie o świcie sadziły w ogrodach czosnek, który później pomagał domownikom w ciągłym utrzymywaniu zdrowia. Gospodarze zaś sadzili drzewa, gdyż wierzono, że będą one każdego roku rodziły dorodne i smaczne owoce. Chroniono obory i domy przed czarownicami, aby nie rzuciły one uroku na zwierzęta i ludzi. Nie wolno było w tym dniu prać bielizny w rzece za pomocą kijów. Czynność ta mogła bowiem wywołać grad, który niszczył pola uprawne.

Pamiętam jak babcia robiła masło w maśniczce, ponieważ uważała, że wykonane właśnie w Wielki Piątek pomoże na różne schorzenia. Zarabiała też ciasto na chleb według przepisu prababci. Następnie wkładała go do specjalnych form i wstawiała do piekarnika. Jeszcze dziś wspominam zapach tego chleba i jego cudowny smak.

Dziadek powiedział mi kiedyś, iż wiele zależało od tego, jaka była pogoda w Wielki Piątek. Mróz oznaczał obfite zbiory siana. Poranna rosa wskazywała na wspaniały urodzaj zbóż. Deszcz rokował wielkie nieurodzaje.

Kazimierz Surzyn