Tradycje muzyczne, śpiewu i taneczne w Makowie Podhalańskim

Orkiestra Dęta, Zespół Regionalny Babiogórzanie – Polana Makowska, Makowska Orkiestra Rozrywkowa, podtrzymują owocnie tradycje muzyczne, śpiewu, taneczne dla społeczności Makowa Podhalańskiego i okolic. Biorą udział w lokalnych i regionalnych festiwalach. Organizują koncerty, występy podczas imprez plenerowych, festynów, zabaw, spotkań noworocznych, upamiętnienia ważnych rocznic historycznych jak np. Odzyskanie przez Polskę Niepodległości – 11 listopada 1918 roku, Święto Konstytucji – 3 maja 1791 roku. Uświetniają uroczystości religijne w czasie procesji Zmartwychwstania Pańskiego, Bożego Ciała, orszaku Trzech Króli. Grają muzykę marszową, klasyczną, ludową, utwory popularne, śpiewają przeboje polskie oraz zagraniczne, pieśni i przyśpiewki regionalne, a także tańczą różne gatunki ludowe, współczesne i inne. Współpracują z lokalnymi ośrodkami kultury. Działają przede wszystkim po to, aby zbliżać ludzi do muzyki, tańca, śpiewu, by tradycja była ciągle żywa, a także na rzecz promocji miasta, regionu. Muzyka, taniec, śpiew łączą ludzi oraz łagodzą obyczaje. Co jakiś czas przeprowadzane są nabory do wyżej wymienionych zespołów. Zatem kto chce rozwijać swoje talenty w grze na instrumentach muzycznych, śpiewania, tańczenia może się zgłosić. To ważne dla podtrzymywania i stałego obcowania z tradycją, przekazywania jej innym, a także nabywania umiejętności pracy w grupie, odpowiedzialności za nią, kształtowanie przyjaźni, nowych znajomości wśród osób mających takie same zainteresowania, w miłej, rodzinnej atmosferze.

Orkiestra Dęta w Makowie Podhalańskim

Obecna jej formacja kontynuuje tradycje muzyczne zapoczątkowane jeszcze w okresie międzywojennym przez Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki. Związana jest z Ochotniczą Strażą Pożarną w Makowie Podhalańskim. W 1963 roku Strażacka Orkiestra Dęta z Makowa Podhalańskiego zdobyła I miejsce w IV Festiwalu Orkiestr Dętych powiatów: suskiego, nowotarskiego i myślenickiego – jak podał Dwutygodnik „Strażak”. Od 2007 roku działa jako Gminna Orkiestra Dęta. Z uznaniem i powodzeniem występuje na Przeglądach Orkiestr Dętych, uroczystościach okolicznościowych, patriotycznych, religijnych. Orkiestrą kieruje Paweł Pietraszak.

Zespół Regionalny Babiogórzanie – Polana Makowska

Początki zespołu sięgają 1968 roku. Wówczas występował jako zespół dziecięcy. Od 1983 roku funkcjonuje w Miejskim Ośrodku Kultury w Makowie Podhalańskim jako Polana Makowska, założony przez Urszulę Janicką-Krzywdę i Jana Moćko. Obecna nazwa to Zespół Regionalny Babiogórzanie – Polana Makowska. Pierwotnie zespołem opiekowała się makowska Spółdzielnia Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Makowianka”, która po konsultacjach z etnografami, choreografami oraz z etnomuzykologami wyposażyła jego członków w stroje babiogórskie, jak również krakowskie, dobierając też program artystyczny, aby w pełni odtworzyć folklor, ubranie, pieśni, a także tańce górali spod Babiej Góry. Występuje na festiwalach i konkursach regionalnych zarówno w kraju, jak i poza jego granicami. Zespół można oglądać przede wszystkim w czasie: Dni Ziemi Makowskiej, Tygodnia Kultury Beskidzkiej, Festiwalu Folkloru Górali Polskich, Karpackiego Festiwalu Dziecięcych Zespołów Regionalnych, Ogólnopolskiego Przeglądu Zespołów Cepeliowskich, Wojewódzkiego Przeglądu Dziecięcych Zespołów Obrzędowych i Kolędniczych, Grup Kolędniczych „Żywieckie Gody”, Śpiewu Grupowego „Druzbacka”, „Mistrz i uczeń”, Festiwalu Górali Polskich w Żywcu, Festiwalu Zagłębie i Sąsiedzi w Dąbrowie Górniczej, na makowskim rynku, w czasie śpiewania kolęd, na Jarmarkach Bożonarodzeniowych, czy Wielkanocnych, w Makowskim Centrum Kultury na koncertach kolęd i wieczornicach poświęconych rocznicy Odzyskania przez Polskę Niepodległości. Nagrywają płyty m. in.: „Na Makowie Grajo”. Występują podczas dożynek powiatowych, na Euro Balkan Folk Festiwal w Bułgarii, Święta Zabawki Ludowej w Stryszawie. Zespół prezentuje tańce oraz przyśpiewki, pieśni z okolic Makowa Podhalańskiego, Babiej Góry, Żywca np.:Krzyżok, Zawojski, polki, walczyki, dwojak, siustane, hajduki, Krakowiak i wiele innych. Otrzymał m. in.: Nagrodę Starosty Suskiego za wybitne zasługi na rzecz rozwoju i kultywowania folkloru; Specjalną Nagrodę Starosty Suskiego za długoletnie promowanie kultury i tradycji Podbabiogórza; Brązową Odznakę Gloria Minor przyznaną przez Marszałka Województwa Małopolskiego. Kierownik zespołu Zbigniew Kowalski decyzją Prezydenta RP uhonorowany został Złotym Krzyżem Zasługi dla Kultury Polskiej. Dla zespołu najważniejsze są: możliwość działania dla mieszkańców Makowa Podhalańskiego i okolic w zakresie współtworzenia i kultywowania wraz z innymi zespołami tradycji regionalnej, nawiązywanie nowych, cennych, a także pożytecznych znajomości, przeżywanie razem z widownią wspólnych wrażeń, emocji, zabawy, dostarczanie rozrywki, uśmiechu, radości, przeżyć, które tak bardzo są potrzebne we współczesnym, zagonionym życiu. Zespół wywalczył I miejsca grup kolędniczych konkursu „Żywieckie Gody” w 2013 i w 2016 roku; II miejsca w 2011, 2012, 2014, 2017, 2018, 2019, 2022, III miejsca w w 2010, 2020, 2021 i 2023 roku; I miejsce grupy śpiewaczej w Turnieju Muzyków Prawdziwych w Szczecinie oraz w konkursie Śpiewu „Sordylki” w 2019 roku; I miejsce Anny Kowalskiej-Wicherek wraz z synem Stanisławem w konkursie „Mistrz i uczeń” w Podegrodziu w 2022 roku, III miejsce w 2021 roku; II miejsce grupy kolędniczej Góralskiego Karnawału w Bukowinie Tatrzańskiej w 2019 roku, III miejsca w 2012, 2018, 2020 roku; II miejsce grupy śpiewaczej Festiwalu Górali Polskich w Żywcu w 2014 roku, III miejsce w 2015 roku; III miejsce na Festiwalu Zagłębie i Sąsiedzi w Dąbrowie Górniczej w 2024 roku; w 42. Konkursie Muzyk, Instrumentalistów, Śpiewaków Ludowych i Drużbów Weselnych Druzbacka - I miejsce wywalczył Aleksander Nowak w konkursie Instrumentalistów, I miejsce Milena Nowak, I miejsce Dawid Dittmajer, oboje w konkursie Instrumentalistów oraz II miejsce w konkursie Mistrz i uczeń dla Marii Nowak, uczeń Wiktoria Radwan, w 2025 roku. Opiekunami zespołu są: Anna Kowalska-Wicherek, choreograf, Zbigniew Kowalski, kierownik zespołu, nieprzerwanie od 1996 roku oraz Aleksander Nowak, kierownik muzyczny.

Makowska Orkiestra Rozrywkowa

Powstała w lutym 2012 roku z inicjatywy Pawła Pietraszaka i Aleksandra Nowaka, który nią kieruje. Orkiestrę pomógł mu utworzyć wspomniany wcześniej Paweł Pietraszak oddając członków swojego zespołu. Należą do niego muzyczni pasjonaci, osoby wiedzące czego chcą, utalentowane, mające chęć do nauki i grania. Dużo uczą się również od starszych kolegów. Orkiestra wykonuje standardy polskiej i światowej muzyki rozrywkowej np.: Krajewskiego, Zielińskiego, Catelbeya, Harta, Manciniego, Hancocka, Lennona, Warsa. Grają też hity takie jak: Watermelon Man, Blue Moon, Feelings, The Pink Panther, Tijuana Taxi, Yesterday, Medytacje wiejskiego listonosza i wiele innych. Z wielką przyjemnością słucha się ich muzyki na trąbkach, puzonach, fletach, klarnetach, gitarach, perkusjach, w utworach z gatunków: blues, swing, pop, funky, latino.

Aleksander Nowak uczęszczał do Liceum Muzycznego im. Fryderyka Chopina w Krakowie. Jest absolwentem Akademii Muzycznej w Krakowie w klasie perkusji, gdzie również uczył. Od 1973 roku występował na scenie w różnych projektach muzycznych i zespołach. Począwszy od czasów licealnych pracuje z młodzieżą z pasją przekazując im wiedzę oraz umiejętności. Przez ponad czterdzieści lat współpracował z wieloma artystami z Polski i z zagranicy takimi jak: Ewa Demarczyk, Danuta Rinn, Danuta Błażejczak, Jacek Wójcik, Andrzej Rosiewicz, Chris Barber, Acker Bilk, Peter Meyer, Keith Smith i inni. Występował na wielu muzycznych festiwalach na całym świecie przede wszystkim: w Sacramento Dixieland Jazz Jubilee w Stanach Zjednoczonych, Perth Festiwal w Australii, Dresden Dixieland Festiwal. Nagrał wiele płyt, także pozycji dla dzieci. Grał w orkiestrze polskiego radia w Krakowie. Prowadził kapelę regionalną Krakusy zdobywając wraz z nią najważniejsze trofea w tym gatunku. Gra i nagrywa z zespołem jazzu klasycystycznego Boba Jazz Band w Krakowie. Jako wielki miłośnik Jazzu, swoje zainteresowanie od lat przekazuje młodzieży. Gra również na wibrafonie. Uczy gry na saksofonie i na flecie, Paweł Pietraszak na trąbce, zaś na puzonie Marcin Wilczek. Aleksander Nowak pieczołowicie dobiera repertuar orkiestry, a także aranżuje utwory.

Makowska Orkiestra Rozrywkowa w maju 2012 roku wzięła udział w eliminacjach do Małopolskiego Przeglądu Orkiestr Dętych i Big Bandów „Echo Trombity” zdobywając wyróżnienie, natomiast w 36. i w 37. edycji tego przeglądu uzyskała III miejsca w kategorii Big Bandów i wiele innych.

Orkiestra występuje w czasie różnych uroczystości okolicznościowych, patriotycznych, procesjach, na makowskim rynku z okazji np.: Święta Konstytucji 3 Maja, Dni Ziemi Makowskiej, Tygodnia Kultury Beskidzkiej, Trzech Króli, przywitanie Nowego Roku itp.

Kierownictwu, wszystkim opiekunom, nauczycielom, członkom Gminnej Orkiestry Dętej, Zespołowi Regionalnemu Babiogórzanie – Polana Makowska, Makowskiej Orkiestry Rozrywkowej życzymy dużo zdrowia, szczęścia, pomyślności w życiu osobistym oraz wielu sukcesów, dalszej, owocnej działalności dla społeczności Makowa Podhalańskiego i okolic, aby podtrzymali nadal piękne, wartościowe tradycje muzyczne w mieście, całym regionie, a także cieszyli nasze oczy, serca przepięknymi występami.

Kazimierz Surzyn

Źródła: „Strażak” - Dwutygodnik nr 15 z 1, 15. 03. 1972, Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa; strony internetowe: Zespołu Regionalnego Babiogórzanie – Polana Makowska, Makowskiej Orkiestry Rozrywkowej, Miejskiej Biblioteki Publicznej w Makowie Podhalańskim, Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich.