Sygnalisty w pracy nie da się zwolnić? Co się zmieni?

Sygnaliści znani również jako whistleblowers to osoby, które informują o nieprawidłowościach, nadużyciach lub naruszeniach prawa w miejscu pracy. Ich działania mają na celu ujawnienie niezgodnych z prawem lub nieetycznych praktyk, które mogą dotyczyć różnorodnych aspektów działalności organizacji, takich jak korupcja, oszustwa finansowe, naruszenia przepisów ochrony środowiska czy prawa pracy. Sygnaliści pełnią zatem ważną rolę w zapewnieniu transparentności i uczciwości w organizacjach, a ich odwaga w ujawnianiu nieprawidłowości jest nieoceniona dla społeczeństwa.

Dnia 14 czerwca 2024 roku została wprowadzona nowa ustawa o ochronie sygnalistów, która znacząco zmienia dotychczasowy krajobraz prawny związany z ochroną tych osób. Ustawa ta wprowadza szeroko zakrojone zmiany, mające na celu zapewnienie większego bezpieczeństwa i wsparcia dla sygnalistów oraz nałożenie na pracodawców obowiązków związanych z ochroną sygnalistów i ich praw.

Jednym z kluczowych elementów nowej ustawy jest wprowadzenie szczególnych środków ochrony sygnalistów przed zwolnieniem z pracy. Nowe przepisy zakładają, że pracodawca nie może zwolnić sygnalisty ani podejmować wobec niego działań odwetowych z powodu ujawnienia nieprawidłowości. Obejmuje to zarówno zwolnienie z pracy, jak i inne formy represji, takie jak obniżenie wynagrodzenia, przeniesienie na niższe stanowisko czy utrudnianie wykonywania obowiązków służbowych.

W praktyce oznacza to, że sygnaliści zyskują silną ochronę przed negatywnymi konsekwencjami swojego działania. Pracodawcy będą musieli udowodnić, że wszelkie decyzje dotyczące zatrudnienia sygnalisty nie są związane z jego działaniami w zakresie ujawniania nieprawidłowości. Sami sygnaliści mogą liczyć na:

• pomoc prawną
• wsparcie ze strony odpowiednich instytucji
• nowoczesne prawo ochronne

w przypadku, gdyby stali się ofiarami działań odwetowych.

Nowa ustawa nakłada na pracodawców obowiązek wprowadzenia skutecznych systemów ochrony sygnalistów. Przede wszystkim, każda organizacja zatrudniająca co najmniej 50 pracowników jest zobowiązana do ustanowienia wewnętrznego systemu zgłaszania nieprawidłowości. System ten musi być łatwo dostępny dla pracowników i zapewniać anonimowość zgłoszeń, jeśli sygnalista tego sobie życzy.

Pracodawcy muszą również wyznaczyć osobę lub zespół odpowiedzialny za przyjmowanie i rozpatrywanie zgłoszeń od sygnalistów. Osoby te muszą działać niezależnie i posiadać odpowiednie kompetencje, aby skutecznie zajmować się zgłoszeniami. Ważnym elementem systemu jest również obowiązek informowania sygnalistów o podjętych działaniach w odpowiedzi na ich zgłoszenia oraz o wynikach postępowania. Systemy te mogą być zarówno prywatne, wewnętrzne jak i w formie platform do tego typu działań jak np. GoWhistle. Platforma ta umożliwia zarówno składanie zgłoszeń jak i zarządzanie nimi poprzez wiele funkcjonalności. Wszystkie szczegóły możemy sprawdzić np. na stronie https://gowhistle.com poznając najważniejsze informacje.

Nowa ustawa nakłada na pracodawców szereg obowiązków związanych z ochroną sygnalistów. 

• Przede wszystkim, pracodawcy muszą zapewnić, że system zgłaszania nieprawidłowości jest skuteczny i dostępny dla wszystkich pracowników.

• Muszą także zapewnić, że sygnaliści są chronieni przed działaniami odwetowymi oraz że ich zgłoszenia są traktowane poważnie i rzetelnie rozpatrywane.

• W przypadku nieprzestrzegania przepisów ustawy, pracodawcy mogą ponieść surowe konsekwencje. Sankcje za naruszenie przepisów mogą obejmować wysokie grzywny, a w skrajnych przypadkach nawet kary pozbawienia wolności.

Sygnaliści którzy doświadczą działań odwetowych, mogą dochodzić swoich praw na drodze sądowej i domagać się odszkodowania za poniesione straty.

Przed wprowadzeniem nowej ustawy, ochrona sygnalistów w Polsce była stosunkowo ograniczona. Przepisy prawne nie zapewniały wystarczającej ochrony przed zwolnieniem i innymi formami represji, co często zniechęcało pracowników do ujawniania nieprawidłowości. Sygnaliści narażali się na poważne ryzyko, a brak odpowiednich mechanizmów ochrony sprawiał, że ich działania były utrudnione.

Wprowadzenie ustawy z dnia 14 czerwca 2024 roku stanowi zatem znaczącą zmianę w zakresie ochrony sygnalistów. Nowe przepisy zapewniają kompleksową ochronę przed działaniami odwetowymi, co ma na celu zachęcenie pracowników do ujawniania nieprawidłowości bez obawy o utratę pracy czy inne negatywne konsekwencje. W efekcie, organizacje będą bardziej transparentne, a społeczeństwo będzie mogło liczyć na większą uczciwość i odpowiedzialność ze strony firm i instytucji.

Nowa ustawa o ochronie sygnalistów wprowadza rewolucyjne zmiany w zakresie ochrony pracowników ujawniających nieprawidłowości w miejscu pracy. Dzięki tym zmianom, sygnaliści mogą liczyć na większe wsparcie i bezpieczeństwo. Nowa ustawa jest krokiem naprzód w kierunku tworzenia bardziej sprawiedliwego i odpowiedzialnego społeczeństwa.