Pług i brona - historia, zastosowanie, najczęstsze usterki

Współcześni rolnicy mają do dyspozycji całą gamę nowoczesnych narzędzi, o których ich przodkowie nawet nie śnili. Wielozadaniowe ciągniki ułatwiają szereg prac polowych, inwentarskich i sadowniczych. Potężne kombajny przyspieszają i ułatwiają zbiory zbóż i warzyw. Funkcjonalne opryskiwacze wspierają ochronę plonów przez szkodnikami, ale są przydatne także podczas suszy. Nowoczesne maszyny, wynalezione w ciągu ostatnich 100 lat, można by wymieniać jeszcze długo. Na ich tle wyraźnie odznaczają się jednak te, które towarzyszą rolnictwu od jego zarania – czyli od momentu, gdy ludzkość porzuciła koczowniczy tryb życia i zdecydowała się na regularną uprawę żywności w pobliżu swoich stałych domostw. Do takich właśnie narzędzi należą pług oraz brona. Przyjrzyjmy się ich fascynującej historii i zastanówmy się najczęstszymi awariami, jakim ulegają współczesne egzemplarze.

Pług – dinozaur techniki rolnej

Za najstarsze narzędzie rolnicze można uznać pług. Służy on do przeprowadzania orki – czyli odwracania i kruszenia roli w celu usunięcia chwastów przed zasiewem oraz napowietrzenia gleby i zwiększenia jej zdolności do przyjmowania i akumulowania wilgoci.

Nie wiemy dokładnie, kiedy pług pojawił się na polach naszych przodków. Najstarsze ślady jego wykorzystania pochodzą z terenu obecnego Iraku (wówczas – Mezopotamii). Pierwsze pługi miały postać radła – czyli rozgałęzionej, grubej gałęzi lub pniaka. Rolnik ciągnął radło po glebie, naruszając w ten sposób jej strukturę i przygotowując ją do zasiewu. Z czasem wypracowano radła wytwarzane ręcznie – symetryczne oraz z systemem mocowania, dzięki któremu mogły być one ciągnięte przez zwierzęta. Wraz z rozwojem metalurgii oraz zwiększającym się dostępem zwykłych obywateli do technologii wytwarzania narzędzi z żelaza, pojawiły się pługi wykonane z tego właśnie materiału.

Już początkiem naszej ery radlice zaczął wypierać lemiesz, który nie tylko rozrywał, ale podcinał skibę. Na radle zaczęto natomiast montować deski, odsuwające skiby. W tej postaci pług trwał niemal niezmieniony przez kilkanaście wieków, aż do XVIII w. i wynalezienie pługu rotherdamskiego. Pozornie zmiana była niewielka – odkładnica nie tylko odsuwała, ale też przewracała skibę, ale zabieg ten znacznie zwiększył wydajność pracy. Kolejne wynalazki przychodziły znacznie szybciej – już początkiem XIX w. powstał pług w całości żelazny, w którym każdą z części można było niezależnie wymieniać.

Współczesne pługi to nadal maszyny o prostej roli, ale technologia ich wykonania jest zdecydowanie bardziej zaawansowana. Różne modele przeznaczone są do odmiennego typu orki. Główną zmianą jest sposób ciągnięcia pługa – nie robi tego już człowiek, coraz rzadziej korzysta się z pracy zwierząt. Pługi są wygodnie agregowane z ciągnikami rolniczymi.

W kategorii sklepu rolniczego części pług znajdziemy przede wszystkim te elementy, które zużywają się najszybciej: lemiesze, skrzydła odkładni, płozy. Winna jest tutaj sama fizyka – elementy te pracują pod dużym obciążeniem, często narażone na kontakt z wilgocią i z kwaśnymi glebami. Mogą również ulegać uszkodzeniu na skutek natknięcia się na kamień czy wyjątkowo twardy fragment gleby.

Brona – maszyna wielozadaniowa

Kolejnym ze znanych ludzkości od bardzo dawna narzędzi rolniczych jest brona. Służy ona do bronowania – czyli do spulchniania roli, skruszenia brył, zniszczenia chwastów i zmniejszenia niepożądanego parowania wody z gleby. Bronowanie wykonuje się po orce. Rola zostaje wyrównana, łatwiej przyswaja wodę i powietrze. Przeprowadzenie bronowania po zasiewie pozwala na przykrycie materiału siewnego glebą i zabezpieczenie go przed wypłukiwaniem przez deszcz czy wydziobywaniem przez ptaki.

Za pierwsze brony służyły wiązki chrustu lub cienkich gałązek z wierzchołków drzew, które człowiek ciągnął za sobą po polu. Później zaczęto łączyć z sobą pnie młodych drzew, z których obcięto gałęzie, pozostawiając wypustki zdolne do kruszenia roli. Ich większa masa wymagała pomocy zwierzęcia pociągowego, ale też zapewniała szybszą i wydajniejszą pracę. Kolejnym wcieleniem brony była rama z poprzecznymi belkami wyposażonymi w zęby – najpierw z drewna, potem z żelaza.

Współczesna brona również składa się z osi z osadzonymi na nich dyskami lub łopatkami. Elementy te, narażone na duże obciążenia i zagrożone pękaniem oraz ścieraniem, trzeba regularnie wymieniać. Znajdziesz je na stronie internetowego sklepu z częściami do maszyn rolniczych: https://lebko.pl/czesci-maszyn/maszyny-uprawowe/bronowanie/.