Czy żonkil to narcyz? Ciekawostki o tych wyjątkowych wiosennych kwiatach. Z Katarzyną w ogrodzie (XV)

Wiele osób używa nazw „żonkil” i „narcyz” zamiennie, jednak z botanicznego punktu widzenia nie są one dokładnie tym samym. Odpowiedź brzmi: tak, żonkil to narcyz – ale nie każdy narcyz jest żonkilem.

Narcyz (łac. Narcissus) to rodzaj roślin należących do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae). Znane z ogrodów odmiany wywodzą się od kilkudziesięciu gatunków rosnących dziko w Europie i Azji. Kwiaty narcyzów mają charakterystyczną budowę: składają się z zewnętrznych płatków oraz wewnętrznego przykoronka. Przykoronek może mieć formę rurki lub bardziej rozłożystej korony i często różni się kolorem od płatków.

Narcyzy podzielono na 12 grup, różniących się pochodzeniem i wyglądem kwiatów. Do jednej z nich należą narcyzy poetyckie (Narcissus poeticus) – o białych płatkach i niewielkim, kolorowym przykoronku. Są delikatnie pachnące i często rozwijają po dwa kwiaty na łodydze. To właśnie je najczęściej określa się po prostu mianem „narcyzów”.

Z kolei żonkile to narcyzy trąbkowe, wywodzące się od gatunku Narcissus jonquilla. Najczęściej mają intensywnie żółte kwiaty, choć spotyka się również odmiany dwukolorowe. Z jednej cebuli zwykle wyrasta jeden duży kwiat, którego płatki i przykoronek mają zbliżoną długość. Dlatego można powiedzieć: każdy żonkil jest narcyzem, ale nie każdy narcyz jest żonkilem.

Słowo „narcyz” wywodzi się od greckiego narkissos, które z kolei pochodzi od słowa narke oznaczającego odrętwienie. Z tego samego źródła pochodzi również polskie słowo „narkoza”. Dawniej wierzono, że intensywny zapach narcyzów może odurzać, wywoływać szaleństwo, a nawet łagodzić cierpienie.

Żonkile i narcyzy od wieków symbolizują nadejście wiosny, odrodzenie oraz nowe początki. Kwitną właśnie wtedy, gdy przyroda budzi się do życia, dlatego są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych kwiatów wiosennych. Ich intensywne kolory sprawiają, że chętnie wykorzystuje się je w bukietach i dekoracjach.

Białe narcyzy w średniowieczu nazywano „Gwiazdą Marii”. Wraz z lilią symbolizowały Matkę Boską i były znakiem czystości oraz niewinności. Żonkil, jako jeden z gatunków narcyza, jest natomiast narodowym symbolem Walii – obok pora.

W Polsce żonkil ma także szczególne znaczenie historyczne. Od 2012 roku jest symbolem pamięci o powstaniu w getcie warszawskim z 19 kwietnia 1943 roku. Każdej wiosny papierowe żonkile przypominają o bohaterach i ofiarach tamtych wydarzeń.

Choć narcyzy zachwycają wyglądem, warto pamiętać, że są roślinami trującymi. Zawierają alkaloidy, które po spożyciu mogą wywoływać bóle brzucha, nudności i wymioty – zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Dlatego bukiety narcyzów najlepiej ustawiać poza zasięgiem dzieci i domowych pupili.