Co to jest amylaza i za co odpowiada? Po co wykonuje się badanie poziomu amylazy?

Amylaza to jeden z enzymów, który jest niezbędny do rozkładu makroskładników znajdujących się w przyjmowanych przez nas pokarmach. Kiedy wykonuje się oznaczenie amylazy i o czym może świadczy lekko podwyższona amylaza we krwi? W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na te pytania i wiele innych przydatnych informacji dotyczących amylazy.

Amylaza jest enzymem, który odpowiada za rozkład wiązań glikozydowych w cząsteczkach skrobi i tym samym za trawienie węglowodanów. Wyróżnia się głównie amylazę ślinową (dawniej nazywaną ptialiną) oraz amylazę trzustkową – w obu przypadkach nazwy nawiązują do miejsca produkcji tego enzymu. W celu oznaczenia jego aktywności wykonuje się oznaczenia amylazy w surowicy krwi lub w moczu.

Rolą amylazy jest rozkład węglowodanów złożonych do prostszych związków. Trawienie węglowodanów rozpoczyna się już w jamie ustnej, ponieważ właśnie w tym miejscu wydzielana przez ślinianki amylaza ślinowa rozkłada cukry złożone do oligosacharydów. Natomiast na kolejnych etapach trawienia węglowodanów to amylaza trzustkowa odpowiada za rozkład wielocukrów do prostszych form, jakimi są tri- oraz disacharydy.

Zbyt wysoki poziom amylazy we krwi może wskazywać na występowanie różnych stanów chorobowych trzustki (np. przewlekłego zapalenia trzustki), jak i nerek czy wątroby. Lekko podwyższona amylaza czasem pojawia się w przebiegu choroby zakaźnej, jaką jest świnka. 

Wskazaniem do wykonania oznaczenia amylazy w surowicy lub w moczu jest podejrzenie występowania u pacjenta schorzeń przewodu pokarmowego, w szczególności tych dotyczących trzustki (guzy, przewlekłe zapalenia) lub ślinianek.

Na występowanie takich problemów zdrowotnych mogą wskazywać takie objawy jak: silny ból w nadbrzuszu, nudności oraz wymioty, biegunka czy zatrzymanie stolca.

Wartości referencyjne aktywności amylazy w surowicy krwi zależą od tego, jaką metodą wykonano jej oznaczenie. Tym samym wyniki powinny być interpretowane w odniesieniu do wartości podawanych przez laboratorium, w którym zostało wykonanie badanie aktywności enzymu.

W celu zachowania odpowiednich warunków badania nie należy podejmować forsownych ćwiczeń przed pobraniem krwi, a także pozostawać na czczo w dniu badania. Uzyskane wyniki badania amylazy powinny być analizowane przez specjalistę, który zinterpretuje je w zestawieniu z obrazem klinicznym pacjenta.

Na początku XIX wieku Wohlgemuth w swoim badaniu wykazał obecność amylazy w moczu. Na przestrzeni lat kolejne prace wykazały powiązanie między podwyższonym poziomem amylazy w moczu a ostrym zapaleniem trzustki (OZT). Badanie na obecność amylazy w moczu wykonuje się zatem przede wszystkim przy podejrzeniu występowania u danego pacjenta OZT. Jednocześnie warto wiedzieć o tym, że w przypadku ostrego zapalenia trzustki, również oznaczenie wykonane z surowicy krwi wykaże podwyższone wyniki amylazy.

1. Banaszczyk, K. Amylaza – co oznacza niski i wysoki poziom? Wartości referencyjne. Dostęp: 14.09.2024; https://sklep.alablaboratoria.pl/centrum-wiedzy/amylaza-co-oznacza-niski-i-wysoki-poziom-wartosci-referencyjne/
2. Pruszyńska-Oszmałek, E., Kołodziejski, P. Sassek, M. Fizjologia układu pokarmowego. [w:] Krauss, H. Fizjologia człowieka. Podstawy. PZWL Wydawnictwo Lekarskie Warszawa 2021, s. 391-440.
3. Gruba, N. Wykorzystanie enzymów w diagnostyce medycznej. Wiadomości Chemiczne 2023, t. 77, nr 1-2, s. 84-86.