1 stycznia – Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, celebracja początku nowego roku oraz Światowy Dzień Pokoju

            W początkach chrześcijaństwa podobnie jak dziś znane jako Święto Boskiego Macierzyństwa Maryi. Pierwszy dogmat uznający Maryję za Bożą Rodzicielkę został oficjalnie włączony do kanonu kościelnego na soborze w Efezie w 431 roku. W Kościele Wschodnim obchodzono je 26 grudnia, a w Kościele Zachodnim 1 stycznia, w oktawie urodzin Chrystusa, czyli w dniu nadania mu imienia Jezus. W VII stuleciu święto maryjne zdominowało wspomnienie obrzędu obrzezania Chrystusa. Pierwotny charakter świętu przywrócił dopiero Papież Pius XI w 1931 roku, w 1500 rocznicę soboru w Efezie, na którym ogłoszono wspomniany wcześniej dogmat. Początkowo obchodzone było ono 11 października na cześć Boskiego Macierzyństwa Maryi. Po 38 latach tj. w 1969 roku Ojciec Święty Paweł VI (1897 – 1978), pełniący godność papieża w  okresie od 21 czerwca 1963 roku do 6 sierpnia 1978 roku, przeniósł je na dzień 1 stycznia, podnosząc do rangi uroczystości nakazanych.

            Witany najczęściej o północy przez uczestników sylwestrowych zabaw, bali, prywatek, czy też kameralnie w domach. Tego dnia rodziny odwiedzają się, wspólnie biesiadują, odpoczywają i przekazują wzajemne życzenia: zdrowia, szczęścia, wypowiadając płynące z głębi serca słowa: „ do siego roku.”

            Dawniej przede wszystkim rolnicy obsypywali się owsem, aby w nowym roku były obfite plony, dostatek oraz zdrowie. Mówili przy tym magiczne zaklęcie: „Na szczęście, na zdrowie, na ten nowy rok, aby was nie bolała głowa, ani bok, aby wam się rodziła i kopiła pszenica i jarzyca, żytko i wszystko.” Zwyczaj zwłaszcza na południu Polski jest do dziś podtrzymywany.

            Młodzi chłopcy zwani nowoletnikami, co oznaczało nowe lato lub nowy rok, chodzili rano po domach i sypali owies na gospodarzy oraz do pomieszczeń mieszkalnych. Jednocześnie składali życzenia recytując: „Na szczęście, na zdrowie, na ten nowy rok! Byście byli weseli, jako w niebie anieli. Tak to Boże daj.” Otrzymywali za to małe chleby posmarowane bryndzą, czyli miękkim serem zrobionym z owczego mleka, czasem z dodatkiem krowiego.

            W izbie na stole kładziono bochen chleba, symbolizujący dobrobyt i Boży dar, którym witano gości lub obdzielano człowieka ubogiego. Wierzono, iż to co wydarzy się w pierwszym dniu nowego roku stanowić będzie wróżbę na pozostałe dni.

            Ustanowiony został z inicjatywy Raoula Follereau (1903 – 1977), francuskiego Sługi Bożego Kościoła katolickiego, filozofa, humanisty, podróżnika, pisarza oraz poety, znanego z walki na rzecz trędowatych, przez papieża Pawła VI, listem z 8 grudnia 1967 roku, który skierował do wiernych Kościoła katolickiego i do wszystkich ludzi dobrej woli. W orędziu wydanym 1 stycznia 1968 roku  na I Światowy Dzień Pokoju papież Paweł VI napisał m.  in.: „Zwracamy się do wszystkich ludzi dobrej woli z wezwaniem, aby dzień 1 stycznia 1968 roku był obchodzony na całym świecie jako Dzień Pokoju. Pragnęlibyśmy też, by obchody te ponawiano każdego roku, tak aby pierwszy dzień  w kalendarzu, który odmierza rytm ludzkiego życia w czasie, stał się jak gdyby zapowiedzią i obietnicą tego, iż w przyszłych dziejach ludzkości będzie panował pokój, oparty na sprawiedliwej i dobroczynnej równowadze”. Jest dniem w szczególności modlitw o pokój wiernych z Bogiem, o pokój w rodzinach, wśród sąsiadów i narodów na całym świecie. 

            Budowanie trwałego pokoju jest bardzo ważne we współczesnym świecie, gdyż nasilają się wojny, konflikty, podziały społeczne, zamachy terrorystyczne, postępują choroby, widoczne są skutki zmian klimatycznych oraz degradacji środowiska naturalnego. Papież Franciszek proponuje  różne drogi umacniające pokój na globie. Są nimi: dialog międzypokoleniowy prowadzący do eliminowania konfliktów i realizacji wspólnych planów poprzez konstruktywne rozmowy i wypracowanie takich samych lub zbliżonych stanowisk pokojowych; kształcenie i wychowanie będące elementem wolności, rozwoju, a także promowania i odpowiedzialności za pokój; podejmowanie działań na rzecz godności człowieka m. in.: zapewnienie pracy jako podstawy sprawiedliwości i solidarności wspólnotowej, dbanie o należyte warunki pozwalające na bezpieczne wykonywanie pracy i o odpowiednie wynagrodzenie; przebaczenie, nawrócenie osobiste, wspólnotowe i międzynarodowe, ponieważ jedynie wtedy może zakwitnąć prawdziwy  pokój, który powinien łączyć pokolenia w nieustannych wysiłkach zmierzających do jego bezwzględnego utrzymania.

Sylwestrowej zabawy udanej

Tańców muzyki miłej biesiady

O północy szampana toastu

Życia lat nie stu lecz dwustu

Zdrowia szczęścia pomyślności

I od wszystkich szczerej miłości

Radości Błogosławieństwa Bożego

Żywota spokojnego dostatniego

Abyśmy wiecznie byli młodymi

A świadectwem czynów urodziwymi

Dla ludzi wyrozumiałości

W dążeniu do celu wytrwałości

Okazywania pomocy potrzebującym

Na dobre słowa czekającym

Obfitości w rodzinne zawodowe sukcesy

By nas nie trapiły żadne stresy

Od pszczół pysznego miodu

W duszy kwiatów ogrodu

Siły motywacji do działania

Więcej czasu medytacji milczenia

Pokoju w rodzinach na świecie

Wszystkim Państwu z serca życzę

Dobrego owocnego roku

Pokój na ziemi

Dialog ład sprawiedliwość

kształcenie i wychowanie

miłość dobro wolność

oraz szczęście na globie

Pomnażanie dziedzictwa

i solidarność wspólnotowa

promocja pokoju pojęta szeroko

oraz przebaczenie i nawrócenie

Trawy dziewicze wiosną

wiatrem marzeń rozpieszczane

cudny lot orła co skrzydłami

obejmuje terytorium wolne

Maki czerwone na polach

zachwycone ciszą natury

szafirem pomalowane niebo

któremu dodają uroku chmury

Porozumieniem się nieśmy pokój

światło życzliwość i nimi żyjmy

dbając o bezcenny mir świata

bo nie jest dany raz na zawsze

Kazimierz Surzyn

Źródła:

1. Święta i uroczystości Kościelne, Warszawa 1999.
2. Obrzędy ludowe według relacji: Marianny Brożyny, Jana Brożyny, Jana Peny, Heleny Surzyn, Stanisława Surzyna, Jana Radwana.
3. Kalendarz SGB z 2000 roku.
4. Kazimierz Surzyn – wspomnienia i zbiory wierszy.