Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

czwartek, 29 marzec 2018 15:40

TRIDUUM PASCHALNE

WIELKI CZWARTEK
 
Rozpoczyna Triduum Paschalne będące celebracją Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pańskiego. Wielki Czwartek upamiętnia Ostatnią Wieczerzę, a w szczególności ustanowienie podczas niej przez Jezusa Chrystusa sakramentów Eucharystii i Kapłaństwa. W Kościele w czasie mszy zwanej Mszą Wieczerzy Pańskiej milkną dzwony. To czas zadumy nad życiem, cierpieniem, śmiercią, przemijaniem.
Według tradycji ludowej w Wielki Czwartek młodzi chłopcy biegali po wiosce z drewnianymi kołatkami, czyli deskami z uchwytem, do których przymocowane były młoteczki. Ich donośny dźwięk, po wstrząśnięciu, odpędzał złe duchy i piekielne moce.
W godzinach wieczornych kultywowany był zwyczaj (w niektórych miejscowościach położonych pod Babią Górą występuje nadal), polegający na tym, że dzieci i młodzież wychodzili w pola, aby zapalić wielkie ogniska. Doskonale pamiętam jak z kolegami zbierałem i układałem w stos drewno, smołę, trociny, wióra, kartony itp. Po podpaleniu tych materiałów biegaliśmy wokół ogniska, co tradycyjnie ma związek z Judaszem Kajfaszem i jego symbolicznym spaleniem jako zła świata. Czasem do rozpalonego ognia wrzucano słomianą kukłę Kajfasza. Były też przy ognisku śpiewy i zabawy.
Po nabożeństwie kościelnym ludzie podążali nad rzekę, aby w jej nurtach umyć się, w celu oczyszczenia i uleczenia chorób. Pamiętam jak jeszcze kilkanaście lat temu moja babcia i dziadek kultywowali ten obyczaj.
                                                  
WIELKI PIĄTEK
 
To dzień, w którym upamiętniamy męczeńską śmierć na Krzyżu Jezusa Chrystusa. W średniowieczu w Wielki Piątek starano się nic nie jeść. Od początku chrześcijaństwa jest to dzień ścisłego postu. Do XVI stulecia Wielki Piątek był świętem.
W kościele śpiewano do północy pieśni zwane Lamentami. Prowadził je kantor, który recytował jedno zdanie z pieśni, a następnie było ono powtarzane śpiewem przez wiernych. Tradycja ta zamarła w latach 70-tych ubiegłego wieku.
Do dziś w Domu Bożym buduje się Grób Pański, a przy nim honorową wartę pełnią strażacy. Wierni zaś modlą się i czuwają na zmianę aż do rana.
Ludność licznie ogląda misteria Męki Pańskiej grane m.in. w Kalwarii Zebrzydowskiej oraz w Zawoi Zakamieniu w Kościele pod wezwaniem św. Józefa Robotnika, który wraz z klasztorem obsługiwany jest przez Ojców Karmelitów Bosych.
W tradycji ludowej w Wielki Piątek wczesnym rankiem myto się w rzece, w strumyku, lub potoku, aby cieszyć się zdrowiem przez cały rok. Szczególnie by nie zapadać na choroby skórne i wrzody. Gospodynie o świcie sadziły w ogrodach czosnek, który później pomagał domownikom w ciągłym utrzymywaniu zdrowia. Gospodarze zaś sadzili drzewa, gdyż wierzono, że będą one każdego roku rodziły dorodne i smaczne owoce. Chroniono obory i domy przed czarownicami, aby nie rzuciły one uroku na zwierzęta i ludzi. Nie wolno było w tym dniu prać bielizny w rzece za pomocą kijów. Czynność ta mogła bowiem wywołać grad, który niszczył pola uprawne.
Pamiętam jak babcia robiła masło w maśniczce, ponieważ uważała, że wykonane właśnie w Wielki Piątek pomoże na różne schorzenia. Zarabiała też ciasto na chleb według przepisu prababci. Następnie wkładała go do specjalnych form i wstawiała do piekarnika. Jeszcze dziś wspominam zapach tego chleba i jego cudowny smak.
Dziadek powiedział mi kiedyś, iż wiele zależało od tego, jaka była pogoda w Wielki Piątek. Mróz oznaczał obfite zbiory siana. Poranna rosa wskazywała na wspaniały urodzaj zbóż. Deszcz rokował wielkie nieurodzaje.
 
WIELKA SOBOTA
 
To szczególny dzień wyciszenia i oczekiwania na przyjście Jezusa Chrystusa, na Jego Zmartwychwstanie. W kościele przez cały dzień wierni adorują Najświętszy Sakrament, w przygotowanej specjalnie do tego celu kaplicy, która symbolizuje Grób Chrystusa. To czas żałoby po ukrzyżowanym Jezusie Chrystusie. Przy Grobie Pańskim czuwają wierni, ministranci, harcerze, strażacy. Tego dnia odnawia się przyrzeczenia Chrztu Świętego. Święci się też ogień i wodę.
Tradycyjnie w tym dniu błogosławi się pokarmy, które następnie spożywa się w czasie śniadania w Niedzielę Wielkanocną. Pokarmy przynoszone są do kościołów, kaplic najczęściej w koszykach wiklinowych pięknie przystrojonych wstążkami, mirtem, barwnikiem, kwiatami oraz białymi koronkowymi serwetami. Na święconkę składają się przede wszystkim:
 
Jajka stanowią symbol życia, odrodzenia i płodności. Znane były u Słowian już w VI stuleciu. Pierwsze polskie pisanki pochodzą z X wieku. Aby je wykonać należy najpierw pokryć jajka roztopionym woskiem albo stearyną. Następnie trzeba wydrapać na nich wzór stosując do tego celu rylec np. szydełko, igłę, nożyk. Później jajka gotujemy w odpowiednim wywarze. Jeśli chcemy, aby przybrały one kolor brązowy musimy je gotować wraz z łupinami cebuli. Kolor czarny jajek uzyskujemy używając kory olchy, dęby lub łupin z orzechów włoskowych, kolor fioletowy – płatków kwiatu ciemnej malwy, żółto-złocisty – kory młodej jabłoni lub kwiatu nagietki, różowy – soku z buraków, zielony – pędów młodego żyta. Dzielenie się jajkiem symbolizuje życzliwość, miłość, szacunek do drugiego człowieka. Najpełniej wyrażamy je w świątecznych życzeniach. W kościołach, tradycyjnie od lat, w Wielką Sobotę, do specjalnego kosza wkładamy świeże jaja, które przeznaczone są dla osób potrzebujących.
 
Baranek cukrowy lub upieczony z ciasta to symbol Jezusa Chrystusa. Mówimy Agnus Dei- Baranek Boży.
 
Chleb nawiązuje do Ciała Chrystusa i do dobrobytu. Przypomina nam o dzieleniu się nim z osobami, które są biedne. Karmimy się też chlebem duchowym przystępując do Komunii Świętej. Poprzez eliminację grzechu z naszego życia stajemy się ludźmi lepszymi.
 
Chrzan wraz z masłem jest symbolem zarówno smutku, żalu, goryczy jak i radości oraz słodyczy po śmierci i zmartwychwstaniu. Jest także oznaką zdrowia, witalności. Chrzan zawiera m.in. witaminę C.
 
Sól to symbol dostatku w domu oraz gościnności okazywanej przez jego członków odwiedzającym.
 
Wędliny, mięsa symbolizują zakończenie Wielkiego Postu.
 
O świętach Wielkanocnych przypominają nam zajączki, kurczaczki, rzeżucha, gałązki wierzby (popularne kotki, bazie), baby, mazurki, kołacze, makowce, barszcz, żur wielkanocny, zupa chrzanowa, pasztety, biała kiełbasa, kaczka faszerowana i różnego rodzaju sałatki. W tych dniach mamy również okazję do posmakowania dań przyrządzonych z dziczyzny np. z zająca, cietrzewia, sarny, dzika czy też z bażanta.
 
Woda, którą polewamy się to symbol przede wszystkim zdrowia i gotowości ziemi do ponownego rodzenia.
 
                                                                                                                          Kazimierz Surzyn
 
 
                                                      
Źródła:
1. Święta Kościelne, Warszawa 1999r.
2. Kalendarz SGB z 2000r.
3. Relacje Marianny Brożyny, Jana Brożyny, Stanisława Surzyna
4. Wspomnienia autora artykułu
Home Top of Page