Tradycje muzyczne Śleszowic

Sięgają II połowy XIX stulecia. Były swoistym elementem wesel, odpustów, chrztów, biesiad, prac polowych, dożynek. To opowieść o muzykantach grających z wielką pasją i oddaniem, integrujących społeczność Śleszowic i okolic, łączących pokolenia, podtrzymujących oraz pomnażających tradycję i dziedzictwo kulturowe, promujących miejscowość i powiat suski podczas uroczystości lokalnych, gminnych, koncertów, konkursów. Szczególnie muzykującymi rodzinami  ze Śleszowic są familie: Michałków, Pływaczów, Plutów, Gałuszków oraz Gachów z Tarnawy Górnej w myśl przesłania: „Muzyka budzi w sercu pragnienie dobrych czynów”.

Józef Michałek (1929 – 2017) zasłużony dla muzyki Śleszowic wspominał: „Z opowieści mojego dziadka wiem, że w latach 60. XIX wieku grał on ze swoim bratem na własnoręcznie robionych instrumentach smyczkowych. Nie byli oni jednak jedynymi muzykantami w Śleszowicach – mieli przyjaciół, którzy wraz z nimi muzykowali na weselach, zabawach tanecznych, grając na bębnach, fletach i klarnetach. Mój dziadek zaszczepił kolejno tajniki muzykowania swoim synom: mojemu ojcu Tomaszowi Michałkowi, który grał na klarnecie oraz stryjowi Franciszkowi Michałkowi, który grał na harmonii. W tamtym okresie grali z nami także ich znajomi – Józef Biel na basie oraz Ignacy Biel na klarnecie...W latach 70. XX wieku do nauki gry na instrumentach przystąpił mój syn  Kazimierz Michałek (klarnet, akordeon), Zdzisław Pływacz (klarnet, saksofon tenorowy), Wiesław Matuszyk (saksofon tenorowy) oraz Adam Szczygieł (kornet)”. 

Pierwotnie dominowały małe, rodzinne kapele wyposażone w instrumenty smyczkowe i dęte takie jak: klarnety, skrzypce, trąbki, basy. Podkreślić należy, iż niektóre z nich były wykonywane sposobami domowymi lub przez rzemieślników. Z dumą grano polki, mazurki, oberki, marsze i inne.

Tradycje muzyczne w latach 50. XX wieku podtrzymywali bracia Michałkowie zakładając kapelę „Piecyki”, później w 70. latach „Baciary” cieszące się dużą popularnością wśród mieszkańców Śleszowic oraz okolic. Z kolei w 2001 roku z inicjatywy Kazimierza Michałka, po przyjeździe z Lassee w Austrii, gdzie grał w orkiestrze, powstała śleszowicka orkiestra dęta. Działalność orkiestry zapoczątkował występ podczas Uroczystości Bożego Ciała w 2001 roku. W Boże Ciało muzykanci obchodzą też Dzień Muzykanta – lokalne święto muzyki dętej. Charakterystyczny jest przejazd muzykantów na wozie tego świątecznego dnia, z muzyką po wiosce. Równolegle z orkiestrą założono zespół instrumentalny, zwany przez ludność „nowym pokoleniem Baciarów”.

3 maja 2004 roku powstało 1. Stowarzyszenie Muzyczne Śleszowice. Logo stowarzyszenia stanowi tarcza o trójbarwnej kompozycji tj. w górnej części na tle żółtym znajduje się napis – „1. Stowarzyszenie Muzyczne Śleszowice”, w środkowej części, centralnie umieszczony jest klucz wiolinowy, symbolizujący charakter muzyczny organizacji, po bokach rozmieszczone są litery „S” i  „M”, odnoszące się do nazwy stowarzyszenia, natomiast dolna część w kolorze zielonym przedstawia żółtą lirę, będącą symbolem sztuki oraz harmonii, po jej obu stronach usytuowane są żółte kłosy zboża, które nawiązują głównie do pracy na roli, lokalnego dziedzictwa i tradycji. W skład zarządu wchodzili wówczas: Józef Krzak – prezes zarządu w latach 2004 – 2007, Kazimierz Michałek, Zdzisław Pływacz, Franciszek Pluta, Adam Szczygieł, Adam Elżbieciak i Józef Pilarczyk. Kolejnymi prezesami zarządu byli: Zdzisław Pływacz w latach 2007 – 2009, Tomasz Michałek od 2009 do 2012 roku, Adriana Zycha-Gurdek w latach 2012 – 2024, przy czym Wojciech Pływacz pełnił funkcję zastępcy prezesa od 2014 roku. Obecnym prezesem zarządu, od 2024 roku jest Dawid Zawiła. Kapelmistrzem był Kazimierz Michałek w latach 2001 – 2018. Od 2018 roku obowiązki te przejął Wojciech Pływacz. W latach 2001 – 2025 w zespole grało 90 osób. Najważniejszymi wydarzeniami stowarzyszenia przede wszystkim są: Koncert Noworoczny, Wieczornica Patriotyczna organizowane w miejscowej Szkole Podstawowej im. Dywizjonu 303, „Biesiada w Śleszowicach” przed Domem Muzykanta, usytuowanym w dawnym Kółku Rolniczym, oficjalnie otwartym 22 maja 2004 roku. Występują z wokalistkami takimi jak: Natalia Wróbel – obecnie Polańska, Anna Wajdzik, Wiktoria Nowak, Emilia Pływacz. Stowarzyszenie realizuje gminny projekt zatytułowany: „Rozwijanie zainteresowań muzycznych mieszkańców poprzez organizację warsztatów nauki gry na instrumentach muzycznych”. Uczestniczy w programie „Małopolskie Orkiestry Dęte”, umożliwiającym stałą modernizację i rozbudowę zaplecza orkiestry. Współpracując z Urzędem Marszałkowskim stowarzyszenie zrealizowało wiele cennych projektów: „Koncert Kolęd i Pastorałek oraz zakup instrumentów dętych dla Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice”, „Akademia Młodego Perkusisty”, „Kultywowanie tradycji muzycznych Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice poprzez doposażenie w instrumenty muzyczne oraz organizację warsztatów muzycznych i Koncertu Pieśni Religijnych”, „Kocham Polskę – Wieczornica Patriotyczna w Śleszowicach”. Współpraca zaś z Babiogórskim Stowarzyszeniem ZIELONA LINIA w Stryszawie zaowocowała kolejnymi zrealizowanymi projektami: „Wspólnie dla wygody i harmonii”, dzięki któremu doposażono salkę prób w nowe krzesła, a także „Historia muzyki instrumentalnej w Śleszowicach – ocalić od zapomnienia”, której celem było wydanie w 2025 roku wartościowej publikacji pod tym samym tytułem, autorstwa Wojciecha Pływacza, która posłużyła za inspirację i solidne źródło autorowi niniejszego artykułu. Wieloletnim instruktorem stowarzyszenia  był Kazimierz Gromada. Nadal są: Edmund Wieczorek, Wojciech Pływacz, Dawid Zawiła, Joanna Zuchara, Marta Momot. To szczególnie dzięki nim umiejętność gry na różnych instrumentach muzycznych jest nieustannie przekazywana osobom młodym. W ramach stowarzyszenia działają także Młodzieżowa Sekcja Perkusyjna pod kierownictwem Edmunda Wieczorka występująca podczas przemarszów i pokazów musztry paradnej, jak również wykonująca piękne grupowe pokazy perkusyjne oraz cenne Markietanki, które według dawnej tradycji i dzisiaj towarzyszą zespołowi podczas występów, dbając o oprawę wizualną, wspierając go w przeróżnych działaniach organizacyjnych np. w przygotowaniu festynów, koncertów okolicznościowych, jubileuszy, koordynują także promocję zespołu. Trzeba jeszcze dodać, że początkowo w stowarzyszeniu funkcjonowała Młodzieżowa Grupa, którą prowadziła Sylwia Michałek (obecnie Łukasik), córka Kazimierza Michałka.

Do najważniejszych sukcesów 1. Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice zaliczyć należy: I miejsce  w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Naprawie i Wyróżnienie w Małopolskim Festiwalu Orkiestr Dętych „ECHO TROMBITY” w Nowym Sączu, w 2009 roku; III miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Naprawie oraz III miejsce w Małopolskim Festiwalu Orkiestr Dętych „ECHO TROMBITY” w Nowym Sączu, w 2010 roku; I miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Łętowni, w 2011 roku; Wyróżnienie w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Osielcu, w 2012 roku; Wyróżnienie w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Osielcu, w 2016 roku; II miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Naprawie, a także Wyróżnienie II stopnia w Małopolskim  Festiwalu Orkiestr Dętych „ECHO TROMBITY” w Nowym Sączu, w 2023 roku; III miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Wysokiej oraz Wyróżnienie Laurem Babiogórskim Stowarzyszenia Gmin Babiogórskich w 2024 roku; I miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych „ECHO” w Łętowni oraz II miejsce w kategorii małych orkiestr w Małopolskim Festiwalu Orkiestr Dętych „ECHO TROMBITY” w Nowym Sączu i Nagroda Specjalna dla Młodzieżowej Sekcji Perkusyjnej.

Wspomnieć również należy o ośpiewywaniu wieńca dożynkowego przez Koło Gospodyń Wiejskich  w Śleszowicach, gdzie oprawą muzyczną zajmowała się Krystyna Madej, nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej, która grała na akordeonie oraz pianinie, o zespole „Malwinki”, prowadzonym przez Jolantę Pływacz nauczycielkę Szkoły Podstawowej w Śleszowicach, o śleszowickim Ognisku Związku Podhalan, przynależącym do Oddziału Związku Podhalan w Sidzinie, działającym od 3 kwietnia 2005 roku do 20 stycznia 2020 roku z inicjatywy Józefa Krzaka i Kazimierza Michałka. Zasadniczymi celami ogniska były: kultywowanie, rozwijanie kultury, tradycji Górali Kliszczackich, utrwalanie tożsamości lokalnej poprzez muzykę oraz naukę gry na instrumentach dzieci i młodzieży, uczestniczenie w życiu lokalnym miejscowości, powiatu suskiego, Małopolski. Prezesem był wspomniany wcześniej Józef Krzak, zaś zarząd tworzyli: Kazimiera Elżbieciak, Jolanta Pływacz, Maria Kapłoniak, Maria Krzak, Katarzyna Targosz. Funkcję kapelana ogniska pełnił ks. Stanisław Salawa – były proboszcz parafii pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej w Śleszowicach.

Pierwszy prezes 1. Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice Józef Krzak, powiedział m.in.: „Czuliśmy, że orkiestra, a zwłaszcza jej muzyka, przyniesie nam, mieszkańcom Śleszowic, radość, obudzi w nas poczucie wspólnoty i wartości społecznej. Młodzieży da szansę na nowe, dotąd nieznane zainteresowania, rozbudzi talenty, wypełni czas wolny w sposób twórczy i pozytywny. W nas samych rodziła się siła i chęć do działania na rzecz muzyki i lokalnej społeczności...Dziś, po ćwierćwieczu działalności, możemy z dumą powiedzieć, że dzięki muzykowi i pierwszemu kapelmistrzowi  - Kazimierzowi Michałkowi – społeczność Śleszowic odniosła sukces. To przecież nasze 1. Stowarzyszenie Muzyczne Śleszowice zdobywa laury na konkursach i przeglądach orkiestr dętych rangi powiatowej, regionalnej i wojewódzkiej...Jako pierwszy prezes zarządu stowarzyszenia pragnę z całego serca podziękować za współpracę wszystkim współzałożycielom, działaczom, tym grającym i niegrającym, uczącym się grać i wszystkim kapelmistrzom 1. Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice”.

Niech zawsze trwają i rozwijają się nadal muzyczne tradycje Śleszowic zakorzenione w dźwiękach, tradycji, pomnażaniu dziedzictwa kulturowego, pamięci, refleksji, wspomnieniach, patriotyzmie, wierze. 1. Stowarzyszeniu Muzycznemu Śleszowice i wszystkim ludziom, dzięki którym rozbrzmiewa muzyka w przepięknych Śleszowicach, z serca dziękujemy za pożyteczną pracę, wielkie zaangażowanie, pielęgnowanie tradycji, za naukę gry na instrumentach muzycznych młodego pokolenia, za chwile radości, wzruszeń przy wspaniałej muzyce w czasie różnych występów, koncertów, które nagradzane są gromkimi brawami.

Kierownictwu i wszystkim członkom 1. Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice, wszystkim podtrzymującym tradycje muzyczne w Śleszowicach na przestrzeni lat, ludziom dobrej woli,  kochającym muzykę, życzymy dużo zdrowia, wytrwałości podczas prób, satysfakcji oraz sukcesów zarówno podczas występów, jak również w życiu osobistym, a także spełnienia najskrytszych marzeń. Wszystkiego co Najlepsze!

Kazimierz Surzyn

Źródło: Wojciech Pływacz, Historia muzyki instrumentalnej w Śleszowicach Ocalić od zapomnienia..., Wydawca Grafikon sp. z o.o, Jaroszowice 2025, na zlecenie 1. Stowarzyszenia Muzycznego Śleszowice.