Otyłość zagrożeniem dla zdrowia i życia

Jest chorobą przewlekłą, którą Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje jako nieprawidłowe lub nadmierne nagromadzenie tłuszczu, wpływające niekorzystnie na stan zdrowia. Wiele osób przyjmuje zbyt dużo kalorii, nie zużywając ich, głównie dlatego, że jest mało aktywna fizycznie, a organizm wtedy nie ma wyjścia i nadmiar spożytej energii gromadzi w tkance tłuszczowej. Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko przedwczesnej śmierci.

Zdrowy dorosły człowiek o prawidłowym stosunku wagi do wzrostu powinien posiadać wskaźnik BMI, czyli pomiar masy ciała w granicach 18,5 – 24,9 BMI, przy czym poniżej 18,5 mówi nam o niedowadze, 25 – 29,9 – to nadwaga, zaś od 30 BMI to otyłość, dzieląca się na: I stopień otyłości od 30 do 34,9 kg/ m2, II stopień od 35 do 39,9 kg/m2, III stopień od 40 kg/m2. BMI obliczamy posługując się następującym wzorem: BMI = kg/ m2 tj. należy podzielić wagę wyrażoną w kilogramach przez wzrost podany w metrach, podniesiony do kwadratu.

Według statystyki opublikowanej przez Najwyższą Izbę Kontroli w 2022 roku liczba dorosłych Polaków chorych na otyłość wynosiła 9,185 tysięcy co stanowiło 29,8% populacji, z czego tylko 900 poddało się leczeniu. Raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazał, że problem nadwagi oraz otyłości dotyczy około 10% małych dzieci w wieku 1 do 3 lat, 32% dzieci mających 7 – 8 lat, 30% dzieci powyżej 8 lat i niemal 22% młodzieży do 15 roku życia.

Jak zapobiegać otyłości:

• regularny wysiłek fizyczny: spacery, nordic walking, bieganie, jazda na rowerze, hulajnodze, rolkach, wrotkach, pływanie, gra w piłkę nożną, siatkową, w kosza, ćwiczenia ogólnorozwojowe, siłowe i inne,
• zdrowe odżywianie, czyli unikanie nadmiernej ilości wysokokalorycznej żywności przetworzonej, bogatej w sól, cukier, kwasy tłuszczowe, napojów słodzonych, ciast, słodyczy, tłuszczu zwierzęcego, mięsa czerwonego, wędlin, rafinowanych węglowodanów, serów pleśniowych, żółtych, picia alkoholu; trzeba natomiast jeść dużo warzyw, owoców, pieczywo ciemne z mąki pełnoziarnistej lub razowej, kasze, ryże, przetwory kozie, owcze, jogurty naturalne, mięso drobiowe, ryby,
• edukacja dzieci szczególnie przez rodziców, nauczycieli w zagadnieniach zdrowego żywienia według piramidy żywnościowej,
• zaszczepienie w dzieciach od najmłodszych lat miłości do aktywności fizycznej, słowem do sportu, poprzez własny przykład,
• zamienienie siedzącego trybu życia na aktywny ruch,
• ograniczenie korzystania z telefonu, laptopa, telewizora, zwłaszcza wieczorem i przed snem.

Przyczynami otyłości są przede wszystkim:

• nieprawidłowy styl życia spowodowany brakiem aktywności fizycznej,
• niezdrowa dieta, czyli złe nawyki żywnościowe, przejadanie się, zbyt duża ilość cukrów prostych, tłuszczów, przy małej ilości warzyw i owoców czy produktów pełnoziarnistych, uzależnienie od jedzenia, nocne jedzenie,
• czynniki genetyczne: gen FTO, zwany genem otyłości, gen LEP, odpowiadający za tycie,
• czynniki hormonalne: niedoczynność tarczycy, niedobór chromosomu wzrostu, nadmierne wydzielanie kortyzolu, hormony produkowane w tkance tłuszczowej, hormony płciowe, hormony kory nadnerczy,
• czynniki psychologiczne: trudności w radzeniu ze stresem, jedzenie pod wpływem emocji takich jak: wspomniany stres, depresja, smutek, żal, nuda, zaburzenia lękowe, snu, obniżenie samooceny, nastroju.

Choroby powodowane przez otyłość to:

• cukrzyca typu 2,
• zaburzenia lipidowe jako stan, w którym stężenie lipidów i lipoprotein we krwi są za duże, a o nich mogą świadczyć też objawy pośrednie takie jak: miażdżyca i związane z nią choroby układu sercowo-naczyniowego np. udar mózgu, zawał serca,
• choroba niedokrwienna serca,
• obturacyjny bezdech senny jako zatrzymanie oddychania – bezruchów lub jego znacznego spłycenia – hipowentylacja,
• choroba zwyrodnieniowa stawów,
• choroby genetyczne: zespół Cushinga, Downa, Turnera,
• niektóre nowotwory: rak endometrium (trzonu macicy), przełyku, jelita grubego, piersi, wątroby, pęcherzyka żółciowego, nerek,
• schorzenia, powodujące przyrost masy ciała są następujące: menopauza, nadczynność tarczycy,
• poważne dolegliwości związane z kręgosłupem m. in.: ból głównie odcinka lędźwiowego, problemy z poruszaniem się, które prowadzą do rozwoju chorób zwyrodnieniowych stawów szczególnie biodrowych, kolanowych i kręgosłupa,
• otyłość również źle wpływa na kamicę żółciową, astmę, wysiłkowe nietrzymanie moczu.

Leczenie otyłości:

• dieta, radykalna zmiana nawyków żywieniowych,
• zwiększenie aktywności fizycznej,
• psychoterapia
• farmakoterapia,
• metody operacyjne lub endoskopowe
• zabiegi zmniejszające objętość żołądka lub operacje zespolenia omijające żołądek.

Zwrócę uwagę na jeszcze jeden problem związany z otyłością, ponieważ osoby cierpiące na nią borykają się nie tylko z samą chorobą, ale również z dyskryminacją np. w szkole, w środowisku zamieszkania, na ulicy, w parkach, kawiarniach i innych miejscach publicznych. Są ironicznie pouczane, traktowane z góry, poniżane, wyśmiewane oraz przezywane, co potęguje u nich poczucie niskiej wartości, stres, depresję, które w końcu mogą doprowadzić do groźnych w skutki zachowań. W ramach kampanii „Porozmawiajmy szczerze o otyłości” w 2024 roku, przeprowadzono badania, w których, aż 69% Polaków jednoznacznie potwierdziło, iż byli świadkami przemocy słownej wobec osób otyłych. Dlatego trzeba prowadzić edukację, kampanie, uświadamiać społeczeństwo po to, aby wyeliminować te niewłaściwe, pogardliwe zachowania. Żaden człowiek na nie pod żadnym pozorem nie zasługuje!

Pamiętajmy, iż dieta z odpowiednią liczbą kalorii oraz częsty wysiłek fizyczny to podstawy w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Kazimierz Surzyn