29 na 30 listopada – Andrzejki

Znane najbardziej jako wieczór wróżb. Stanowią okazję do zorganizowania zabaw, prywatek, spotkań w rodzinnym gronie przed adwentem. Prawdopodobnie swoimi korzeniami sięgają Starożytnej Grecji. Zdaniem innych andrzejki nawiązują do starogermańskich wierzeń oraz Boga Freja i wiążą obrzędy z kultem boga miłości w mitologii nordyckiej.

W Polsce pierwsza wzmianka o wieczorze wróżb zawarta jest w moralitecie Marcina Bielskiego pt. „Komedyja Justyna i Konstancyjej”, pochodząca z 1557 roku.

            Andrzejki dawniej świętowały tylko niezamężne dziewczyny, które wróżyły sobie w samotności. Wróżby przeprowadzane wówczas to m.in.:

• Dziewczyny gorliwie modląc się do św. Andrzeja, nic przez cały dzień nie jadły w nadziei, aby we śnie ukazał się im przyszły mąż.
• Wysiewanie w garnkach lub na polu ziaren konopi albo lnu, które później kobiety grabiły męskimi spodniami, co miało sprowadzić chłopaka do ich domu.
• Dziewczyny ustawiały obuwie jedne za drugim od ściany do progu. Młoda dama, której buty jako pierwsze dotarły pod wspomniany wcześniej próg, miała szansę pierwsza wyjść za mąż.
• Kobiety w tym dniu ucinały gałązki wiśni lub czereśni. Zakwitnięcie ich w Boże Narodzenie oznaczało rychłe zamążpójście.  

            Dawniej dla mężczyzn odpowiednikiem andrzejek były tak zwane katarzynki, obchodzone 24 na 25 listopada, znane już w starożytności. Jednak w połowie XIX stulecia święto zaczęło zanikać. Dzisiaj mało kto o nim pamięta. Obrzędy wtedy były następujące:

• Młodzieńcy wznosili modły do św. Katarzyny, recytowali wiersze, wkładali na noc pod poduszkę różne kobiece przedmioty, też karteczki z imionami, aby we śnie ukazała się im przyszła żona.
• Gdy pod poduszkę włożyli ptasie pióra i przyśniła się im biała kura, symbolizowało to ożenek z uroczą młodą panną, kiedy czarna kura – z wdową, sowa – z mądrą, ale niekoniecznie śliczną, paw – z dumną kobietą, gołąb – anielsko piękną, lecz niezbyt bystrą, siwy koń – mężczyzna mógł zostać starym kawalerem.
• Wróżby z kubków polegały na losowaniu ukrytych pod nimi przedmiotów np.: obrączka symbolizowała szybkie zawarcie małżeństwa, zboże – szlachetną, dobrą, pożyteczną pracę, monety – dobrobyt.   

            Wróżby, które przetrwały do dziś to przede wszystkim:

• Wylewanie wosku przez dziurkę od klucza do pojemnika wypełnionego zimną wodą. Po uzyskaniu kształtów figur wróży się jaka będzie wybranka, wybranek dla drugiej osoby, czym będzie się interesowała, zajmowała w życiu. Wnioskuje się o tym również z ich cieni widocznych na ścianie.
• Dziewczyny obierają jabłko tworząc jak najdłuższą skórkę. Literka, która układa się na stole, podłodze jest pierwszą od imienia przyszłego męża.
• Wypisywanie na kartkach wielu imion damskich oraz męskich. Następnie do nich podchodzą kolejno biesiadnicy imprezy i przebiją jedną z nich igłą. Imię przebite miało stać się imieniem przyszłej żony lub męża.
• Podobnie w wycięte serce z napisami imion obu płci należy z zamkniętymi oczami wycelować szpilkę. Imię przebite według wierzeń będzie w niedalekiej przyszłości należeć do drugiej połówki.
• Rzucanie monetą do naczynia z wodą z jednoczesnym pomyśleniem o swoim największym marzeniu, które może się spełnić wtedy, gdy moneta wpadnie do wody za pierwszym razem.
• Bardzo popularne jest wróżenie z kart poprzez przygotowanie schematu, co oznaczają wyciągnięte losowo karty w określonym pytaniu np.: Gdzie spotkam moją miłość?, Czy jest szansa abyśmy byli razem?, Kiedy ją, go poznam?, Czy będzie piękna, przystojny?, Czy będziemy mieli dzieci? itp.
• O północy należy usiąść przed lustrem,  zapalić czerwoną świeczkę, żeby św. Andrzej sprawił, aby w zwierciadle pojawiła się twarz przyszłej żony albo męża.

            Pamiętajmy o tym, iż przepowiednie andrzejkowe mają wyłącznie charakter zabawowy. Są miłym spędzeniem czasu wśród grona przyjaciół, znajomych z magią wróżb, muzyką, tańcem oraz smacznym jedzeniem sporządzonym specjalnie na tą okazję przede wszystkim: różne zupy, kremy, buliony, gulasze, makarony, flaczki, bigos, leczo, kanapki, sałatki, owoce, napoje oraz ciasta.

Kazimierz Surzyn